De gedachte dat Nederland in zijn eentje nog iets te betekenen heeft in de wereld, of zelfs maar in West-Europa, als het in geen enkel opzicht afhankelijk zou zijn van het buitenland, is een illusie. Toch houdt de discussie ook het kabinet bezig. 'Soevereiniteit' is het deftige woord dat in 2012 hoog op de agenda zal staan. Niemand weet precies wat het is, maar als je het niet koestert, pleeg je zo ongeveer landverraad.In de Europese Unie hebben we (te veel?) zeggenschap aan Brussel weggegeven. Een goedlopende interne markt is genoeg, zeggen onze liberale vrienden, daar verdienen we goed aan en daar ligt dan ook de grens. Alsof het toezicht op die markt niet Europees zou moeten zijn en dus niet ook een politieke verhuizing naar Brussel betekent. Les 1 uit de colleges Europese Politiek: integratie lokt integratie uit.
Van Paul Scheffer mogen we de Tweede Wereldoorlog er niet meer bij halen om de euro te rechtvaardigen. Oorlogstaal als 'chantage met goede bedoelingen'. De muntunie heeft eigentijdse legitimatie nodig, soevereiniteitsoverdracht zonder dat het volk het wil, is geen optie. Ja, dat vind ik uiteindelijk natuurlijk ook, maar ik vind de taboeverklaring van 'Nie wieder Krieg' op mijn beurt politieke chantage uit postmoderne bedoelingen. Waarom zou er een houdbaarheidsdatum op een wijze historische les rusten? De pijnlijke ervaring is dat de volkswil alléén nooit de enige legitimatie is. Het Europese avontuur dat ons zo rijk maakte en zestig jaar vrijwaarde van oorlog berustte lange tijd zelfs nauwelijks op die 'inputlegitimiteit' (volkswil), maar moest het hebben van 'outputlegitimiteit' (resultaat). Ik denk dat het doel nog steeds vaak de middelen heiligt. Anno 2012 geldt wel een andere mengverhouding: je moet de moed hebben om het doel uit te leggen, en dan het volk om de middelen vragen.
Volgens de Amerikaanse hoogleraar Stephen Krasner is soevereiniteit georganiseerde hypocrisie. Hoewel hij weinig fiducie heeft in bovenstatelijke vormen van governance en de natiestaat als de enige relevante speler ziet in de wereldpolitiek, geeft hij grif toe dat niet-inmenging in elkaars binnenlandse politiek een fictie is. Staten doen niet anders. Daar worden ze niet altijd slechter van. Anderen gaan nog veel verder en zeggen dat samenwerken zelfs een voorwaarde is voor soevereiniteit; hoe slimmer je het doet, des te meer zeggenschap je erdoor krijgt. Soevereiniteit is een hogere vorm van verkwanselen. Er is natuurlijk een grens aan die slimheid, maar voor een land als Nederland ligt die vér boven die van de strikte nationale autonomie. Door de EU allerlei bevoegdheden toe te kennen (= weggeven autonomie) bij het scheppen van de interne markt, kregen we veel welvaart en invloed terug. Door vurig voorstander te zijn van de internationale rechtsorde (= weggeven rechtsmacht aan mondiale rechters) reduceren we mondiale machtsverschillen, dus tellen wij méér mee in de wereld.
De hoogste vorm van verkwanselen is je eigen voortbestaan toevertrouwen aan de luimen van een ander land. Afgelopen week ontstond enige commotie over het bericht dat Nederland zijn eigen tanks in de verkoop doet (aan Indonesië), én met de Duitsers onderhandelt over het leasen van hún Leopards. Weggeven van soevereiniteit, was de reflex, wie garandeert dat die Duitsers als het erop aankomt die tanks aan ons zullen uitlenen? Ook minister Hillen zei in Washington vorige week, en eerder al in de Tweede Kamer, dat hij het soevereiniteitsprobleem héél belangrijk vond. 'Als je de uitrusting en de trainingen deelt, moet je ook bereid zijn om samen in actie te komen.' En dat vergt wel enig vertrouwen in je partner.
Het grappige is dat we ons in Nederland nu ineens heel druk maken om het 'kleine' soevereiniteitsverlies op terreinen die minder met ons voortbestaan te maken hebben dan met het 'grote' verlies van veiligheid. We mógen het argument van veiligheid niet eens gebruiken, chantage met goede bedoelingen. Die Duitse tanks zullen we niet gauw nodig hebben bij de verdediging van Bourtange of de Peellinie. Maar ik heb nooit iemand horen klagen over soevereiniteitsverlies bij de nucleaire garantie, die Nederland heeft uitbesteed aan de Verenigde Staten. Het hoogste goed dat we hebben, al vijftig jaar slim verkwanseld.
