Noordwijk als nucleair strijdtoneel

Zonder dat iemand er een seconde of een letter aandacht aan schonk, was Noordwijk vorige week even een zenuwknoopje in de Grote Wereldpolitiek. Daar namelijk vergaderde de Nuclear Suppliers Group (NSG), een club van zesenveertig landen die nucleaire goederen en technologie voor kernenergie exporteren. Die handel kan ook misbruikt worden voor de productie van atoomwapens voor foute staten of terroristen, dus maakt de NSG afspraken om de export naar landen die zich niet aan het Non-Proliferatie Verdrag (NPV) houden, aan banden te leggen. Zo staan Noord-Korea, Iran en Syrië op het verdachtenlijstje omdat ze van het Internationaal Atoomagentschap de gele kaart kregen.

Nederland heeft zojuist het voorzitterschap van de NSG op zich genomen. Een eervolle maar lastige taak. Den Haag moet de komende tijd het debat leiden over de beteugeling van handel in gevoelige goederen.

In de openingsspeech van minister Uri Rosenthal in Noordwijk werden foute mannen en paarden genoemd. In het geval van Noord-Korea is dat niet zo omstreden. Dat land heeft zich in 2003 eenzijdig teruggetrokken uit het NPV. Daarmee wurmde het zich uit onder het verbod op kernwapens - die het inmiddels dan ook heeft - maar verspeelde het ook de toegang tot de handel in vreedzame kernenergie. Want in artikel 4 van het verdrag staat deze 'ruil' vastgelegd.

Iran is wel lid van het NPV. Het heeft dus formeel recht op 'handel', maar wordt er van verdacht stiekem aan een kernwapen te werken. Hard bewijs ontbreekt, maar er zijn genoeg twijfels voor de Veiligheidsraad om Teheran sancties op te leggen.

Sinds kort zit ook Syrië in de verdachtenbank. De Israëlische luchtmacht vernietigde in september 2007 in een geheimzinnige 'Operatie-Boomgaard' een (waarschijnlijke, en illegale) nucleaire reactor-in-aanbouw in Al Kibar. Ook het Internationaal Atoomagentschap vindt inmiddels dat het daar inderdaad niet pluis was en nu hangen ook Syrië sancties boven het hoofd.

Met deze landen als voorbeeld is het voor Nederland niet zomoeilijk om zich in z'n voorzitterschap te profileren als pleitbezorger voor nóg strengere regels en exportcontroles, en om dubbel z'n best te doen om de outreach naar landen die geen lid zijn van het NPV te vergroten.

En daar lag in Noordwijk een gevoelig punt. Er zijn drie landen in de wereld die weigeren toe te treden tot het NPV en die ook kernwapens hebben: Israël, Pakistan en India. Die diskwalificeren zich dus voor handel met de NSG-landen. Maar hier komt de grote geopolitiek tussenbeide: voor India wordt een oogje dichtgeknepen. Het land is in Amerikaanse ogen té belangrijk om geboycot te worden en gedraagt zich verder netjes in proliferatieopzicht, dus vooruit, in dit geval mag je met twee maten meten. Sinds 2008 is nucleaire handel met India onder zware druk van Washington toch toegestaan.

Het State Department maakte op 23 juni, nog voordat de Noordwijkse conferentie op gang was gekomen, alvast bekend dat India zich geen zorgen hoefde te maken over nieuwe regels: 'The NSG's NPT references, (...) in no way detract from the exception granted to India by NSG members in 2008 and in no way reflect upon India's nonproliferation record.'

Washington wil ook (of zelfs?) dat India lid wordt van de NSG. De Indiase minister van Buitenlandse Zaken Rao was in het voorjaar al onopvallend op een outreach visit in Den Haag. Was het een een-tweetje tussen de VS en Nederland, of loste Amerika een schot voor de boeg? Onbekend, maar erg chic is het natuurlijk niet om een voorschot te nemen op de uitkomst van een wereldconferentie. En voor de internationale rechtsorde, zo dicht bij Den Haag (internationale hoofdstad van vrede en recht), verdient de uitzonderingsbehandeling van India ook geen schoonheidsprijs. Alsof je zegt dat sommige mensen, omdat ze verder nette burgers zijn, te veel op mogen hebben achter het stuur en ze dan ook nog toe te laten tot de club van drankhandelaren.

Nu, zover kwam het nog niet in Noordwijk. India en Amerika liepen een blauwtje omdat het NSG-lidmaatschap voor India nog geen gelopen race bleek. Behalve landen die goed verdienen aan de nucleaire handel met Delhi en dus voor de clean waiver zijn, waren er in Noordwijk ook dwarsliggers die niet willen tornen aan de oude regel: geen NPV-lid, geen handel. India is daar boos over, de regering-Obama is ook niet happy, maar insiders denken dat het er toch wel van zal komen. Typisch klusje voor Nederland, dat als voorzitter en icoon van de internationale rechtsorde pragmatisch en principieel, vriendelijk en streng, soepel en rechtzinnig, India- en Amerika-gezind, flexibel, vasthoudend en neutraal wil zijn.