Wat gaat de Amerikaanse minister van Defensie Robert Gates doen als hij volgende week voorgoed de deur van het Pentagon achter zich dichttrekt? U denkt dat hij thuis gaat wachten tot president Obama doet wat hij anderhalf jaar geleden beloofde, namelijk de terugtrekking van de eerste Amerikaanse troepen uit Afghanistan afkondigen.
Daarover woedt nu een fel debat. Gates vindt dat het niet overhaast moet gaan en dat het er niet te veel moeten zijn, omdat de surge van december 2009 anders voor niets is geweest. De taliban - die toen het paleis van Karzai letterlijk en figuurlijk binnen bereik hadden - zouden dan binnen de kortste keren terug van weggeweest zijn. Begin deze maand zei Gates zelfs dat er aan het eind van het jaar een land-voor-vrede deal mogelijk was met de taliban. Mits je dat met pijn en moeite heroverde land niet van tevoren uit handen geeft.
De taliban zijn tegenwoordig niet de grootste vijand van het Pentagon. Dat is het gigabegrotingstekort. Ironisch genoeg is er sinds de moord op Bin Laden op 2 mei nog een vijand bijgekomen: de Amerikaanse publieke opinie. Die interpreteert dat succes als mijlpaal, wellicht sluitstuk van het drama Afghanistan. En inderdaad, Obama snakt naar het einde van de oorlogen die hij van zijn voorgangers erfde en zoekt naar argumenten om de kiezers, die er ook hun buik vol van hebben, te bedienen.
Wat zou er, nu hij zijn belofte van troepenterugtrekking moet waarmaken en de campagne voor herverkiezing 2013 begint, mooier zijn dan een blijde boodschap? Kortom: anders dan Gates schijnen de vrienden in het Witte Huis wel voor een flinke terugtrekking nú te willen kiezen. Zo op het eerste gezicht kan dat ook best. Er zijn zo'n twintigduizend talibanstrijders actief in Afghanistan, en zeker zes keer zoveel buitenlandse coalitietroepen. De vuistregel is dat je maar drie à vier keer zoveel nodig hebt, dus een deel kan naar huis.
De thuisbasis van de taliban is het onherbergzame gebied over de grens met Pakistan. De Pakistani zijn geen vrienden van de VS en staan onder grote druk de taliban het leven zuur te maken. Uit het feit dat ze het afgelopen jaar meer dan honderddertig kopstukken hebben gearresteerd valt op te maken dat ze - weliswaar mokkend - meewerken, maar Washington ziet het ook als bewijs dat Pakistan blijkbaar controle heeft over de taliban en daarmee de sleutel tot een oplossing. Als er wordt onderhandeld tussen de taliban en de regering Karzai (en de VS) kan Pakistan uitmaken óf er wordt onderhandeld, wie er aan de onderhandelingen mogen deelnemen (wie in een Pakistaanse cel zit in elk geval niet) en wat de gewenste uitkomst is van een vergelijk. Bovendien zouden in Afghanistan zelf nog maar honderd à tweehonderd Al-Qaidastrijders zijn, de rest is naar Pakistan of elders gevlucht.
Er komen de laatste tijd optimistische berichten uit de VS over de strijd tegen Al-Qaida. De aanvallen met drones zijn onder Obama enorm opgevoerd en, belangrijker, dodelijk succesvol. Sinds generaal Petraeus het commando voert, zijn er honderden militanten door onbemande vliegtuigjes of door snatching uitgeschakeld. Van de dertig geïdentificeerde commandanten zijn er de afgelopen anderhalf jaar twintig gedood. Het grootste succes was uiteraard de moord op Bin Laden. Dat hij is opgevolgd door de aftandse dogmaticus Al-Zawahiri wordt in Washington bijna met genoegen vastgesteld. Er was blijkbaar niets beters, exit Al-Qaida.
In het optimistische scenario past ook het bericht van eind mei (vorig weekend herhaald) dat er nu serieus wordt onderhandeld tussen de VS en de taliban. De taliban zouden worden vertegenwoordigd door Tayyab Agha, rechterhand van talibanleider Mullah Omar. De beweging zou inzien dat de strijd niet te winnen valt. In die zin zou generaal Petraeus' aanpak van shooting and talking vruchten afwerpen. Nauwelijks opgevallen, maar niet onbelangrijk is dat op 17 juni de VN-sanctielijst 'taliban en Al-Qaida' is gesplitst: een signaal aan de taliban dat ze voortaan anders zullen worden behandeld mits ze zich losmaken van Al-Qaida.
Maar is dit optimisme nu gerechtvaardigd? Sceptici verdenken de spinners van de regering Obama ervan dat er een positief verhaal in de wereld moet worden geholpen om Obama een argument te geven zich versneld van het Afghaanse wespennest te ontdoen. De oplaaiende ruzie met Pakistan over de geheime raid op Bin Laden houdt de president inmiddels meer uit de slaap dan de tienjarige oorlog in Afghanistan.
En wat zei Gates zelf toen hem werd gevraagd wat hij na zijn laatste werkdag zou doen? 'Go to Burger King. Drive myself to Burger King.'
President Obama heeft inmiddels aangekondigd de eerste 10 000 soldaten te gaan terughalen uit Afghanistan. Deze eerste terugtrekking vindt plaats voor het einde van dit jaar. Bovendien zullen nog eens 20 000 troepen worden teruggehaald tegen het eind van de zomer van 2012.
Dit besluit wordt gezien als een overwinning voor de Amerikaanse vice-president Joe Biden, die zich sterk heeft gemaakt voor het inperken van de militaire interventie van de Amerikanen in Afghanistan.
