Worst case en best case scenario's voor Egypte

In de binnenkamers van de denktanks en de kelders van het Witte Huis worstelen de scenariospecialisten met Egypte. Gelooft u maar niet dat ze door de besluitvormers in Washington en Tel Aviv ook maar een minuut met rust worden gelaten. Misschien ook in Brussel, en Ankara, en Teheran, maar daar ben ik minder zeker van.

Als u dit leest zijn we al weer vier dagen verder dan ik schrijf - op de twaalfde dag van een crisis (voor u zestien) waarin elke volgende dag tot 'de beslissende' is uitgeroepen en waarin de dagen van Mubarak al een keer of vijf 'geteld' zijn genoemd. Qua crisisdichtheid is vier dagen nu ongeveer evenveel als vier jaar vroeger, de interactie tussen politiek en nieuws, tussen de revolutie en de reactie is bijna secondenwerk geworden. Greep houden op de toekomst is op zijn best scenario's schrijven, niet de illusie hebben de gebeurtenissen naar je hand te kunnen zetten. Zo goed mogelijk achter de feiten aanhollen is al een kunst op zich.

Het worst case scenario van de een is niet per se dat van de ander. De volhouders op het Tahrirplein willen vrijheid, en wel nu. De VS willen dat ook wel, maar willen hun bondgenoot niet kwijt. Voor geen geld. Je zou kunnen zeggen dat militair opereren ten oosten van Suez tot en met Pakistan zonder Egypte bijna niet mogelijk is of op zijn minst immens veel duurder. De 'betrouwbaarheid' van het huidige Egypte als bondgenoot mag dan grotendeels zijn gekocht voor de 1,3 miljard dollar aan militaire hulp per jaar, alle operaties van US CentCom via Egypte en het Suezkanaal zijn op dit moment onvervangbaar.

Gemiddeld varen twaalf Amerikaanse marineschepen per maand ongehinderd door het Suezkanaal. Nucleaire oorlogsschepen mogen zelfs bij voorrang passeren, een service die andere grootmachten niet genieten en wekenlange procedures kost. Vliegtuigen van de Amerikaanse strijdkrachten hebben een vrije vlucht door Egyptisch luchtruim. Ook Israël heeft een 'onvervangbaarheidsprobleem'. Israël wil het vredesakkoord uit 1979, gesloten tussen president Sadat en premier Begin, niet kwijt. Voor geen geld. Het is de hoeksteen van de broze status quo. De perversiteit kent geen grenzen: Mubarak is Israëls beste bondgenoot in de regio tegen Iran en de militante groepen rond zijn grens. Hij helpt min of meer Hamas af te knijpen, voorziet Israël van aardgas.

Iran steunt de opstand van de Egyptische miljoenen tegen Mubarak omdat het denkt dat hij een Amerikaans-zionistische pion is. De ajatollahs zijn ideologisch verblind door het geloof dat de opstand anti-joods is, een vergissing die bijna even dwaas is als de gedachte dat Mubarak een 'vriend' van Israël zou zijn.

In de grote wereld tellen uiteindelijk alleen belangen. Premier Rutte waarschuwde tegen een te snel vertrek van Mubarak, want dan zou de islamitisch-fundamentalistische Moslim Broederschap de macht wel eens kunnen grijpen. Een zelfverzekerd oordeel dat door arabisten wordt betwijfeld en op dezelfde avond werd ingehaald door president Obama, die Mubarak nog even liet bungelen maar over de transitie zei: 'it must be inclusive and it must start now'. Dus mét de broederschap. Dat gezant Wisner zich even wat coulanter tegen Moebarak keerde (mag nog even blijven) lijkt me geen vergissing, maar een voorbeeld van welbewuste doublespeak.

Het extreme nachtmerriescenario is dat Egypte, en doe Tunesië, Algerije, Jordanië en Jemen daar dan bij, in chaos vervalt en moslimfundamentalisten er het voor het zeggen krijgen. Het vredesakkoord met Israël gaat in de prullenbak, het Suezkanaal gaat dicht, en je kunt wachten op de volgende oorlog tussen Israël en de rest. Iran mengt zich in de oorlog door Hezbollah en Hamas van raketten te voorzien. Obama waarschuwt Iran en dreigt met bombardementen als het Israël attaqueert of als het olie-installaties in Amerika's laatste Arabische bondgenoten, de Saoediërs en de Golfstaatjes, uitschakelt. Iran treedt uit het non-proliferatieverdrag en dreigt Israël met kernwapens van de kaart te vegen. Obama dreigt Iran op zijn beurt met nucleaire vergelding.

Het mooiste scenario is dat Mubarak toch nog snel verdwijnt, de democratie zich als een olievlek over het Midden-Oosten verspreidt, de betogers op het Tahrirplein de jonge voorhoede zijn van een tolerante Facebook-moslimmaatschappij die niets van doen heeft met oude griezeltheocraten, dat de groene revolutie die zomer 2009 in Teheran werd gewurgd weer doorgaat waar hij smoorde, het vredesoverleg over het Midden-Oostenconflict een groot succesverhaal wordt en het hele gebied zich onder aansporing van Mohammed El Baradei uitroept tot een zone of peace.

Gelukkig dat het worst case scenario heel onwaarschijnlijk is, ongelukkig dat het best case scenario dat ook is.