Egypte: liever een stabiele boef dan een democratische onruststoker

Geen leuk idee dat er nu ruim dui­­zend­ oude Neder­landse pantserrupsvoertuigen door de straten van Caïro rijden. Twintig jaar geleden vierden we het vredesdividend van de Koude Oorlog en zetten wat oude­ ge­vechtsrantsoenen in de markt. Mubarak hapte toe. In 1994 verscheepten we er 599 naar Suez (we verdienden er een kwart miljard gulden aan) en die transactie werd wegens succes geprolongeerd in 2005. Nog eens 431 gingen er naar Egypte en zo kwam het aantal op 1030. Theorie- en rijexamen bij de prijs inbegrepen.

Laten we nu maar hopen dat ze zich ontpoppen als niet-schietende democratievoertuigen, in plaats van als burgerkillers. Tot afgelopen weekend ging het goed, cross fingers, want het bewijst maar weer hoe riskant die business is. De Nederlandse regering vond de regering van Mubarak destijds een prettige partner in het Midden-Oosten, en die rupsvoertuigen waren onze boodschappers van stabiliteit.

Het zegt ook iets over de hiërarchie van denken in de wereldpolitiek. Je maakt je niet populair met de stelling dat 'stabiliteit' boven rechtvaardigheid gaat. Maar het is naïef te doen alsof het niet waar is. Ik merk op dat Obama tot het afgelopen weekend nog net niet de eis tot aftreden van Mubarak in de mond durfde te nemen en nog net niet opriep tot vrije democratische verkiezingen. Wel was bliksemsnel een delegatie hoge Egyptische militairen Washington ingevlogen, en werd koortsachtig gezocht naar een recept om de volkswoede te beheersen en Mubarak via de achterdeur af te voeren.

- De VS is doods-benauwd dat het dubbeltje de verkeerde kant op valt

Waarom niet gewoon meteen de democratie omarmd en openlijk gekozen voor de rechtvaardigheid? De National Security Council rekent anders. Egypte is de sleutelbondgenoot in het Midden-Oosten. Sinds Camp David in 1979 heeft Egypte een vredesakkoord met Israël. Dankzij dat akkoord haalt geen Arabisch land het nog in zijn hoofd om een oorlog tegen Israël te beginnen. Egypte ontving voor vijfendertig miljard dollar aan militaire hulp uit de VS, dat was bipartisan Amerikaans beleid en daarin paste ongetwijfeld ook het dumpen van de Nederlandse legervoertuigen - die van oorsprong Amerikaans ontwerp zijn. Westerse olietankers varen door het Suezkanaal. Egypte was een van Amerika's belangrijkste bondgenoten tegen het Irak van Saddam Hoessein. Neemt u met tegen­zin, maar voor het gemak, aan dat Ame­rika best van Mubarak af wil en democratisering toejuicht, maar vóór alles wil dat een nieuwe Egyptische regering het vredesakkoord uit 1979 erkent en omarmt. De haastig benoemde Omar Suleiman, de redelijk beruchte baas van de militaire inlichtingendienst maar ook salonfähig in Amerikaanse en Israëlische ogen, en óók nog eens iemand die de steun van het leger geniet, zou de kingmaker kunnen zijn. Israël denkt dat hij zich aan het vredesakkoord van 1979 zal houden. Liever een stabiele boef dan een democratische onruststoker. Nog liever een stabiele democraat natuurlijk, maar de praktijk is cynischer.

Mohammed el-Baradei heeft de VS gekapitteld: waarom heeft Obama niet meteen en ferm het vertrek van Mubarak geëist? En meteen verkiezingen? Het antwoord is dat Obama, zoals alle presidenten van de VS, dat pas doet als er een stabiele democraat beschikbaar is. El-Baradei - toen hij nog directeur van het Internationaal Atoomagentschap was werd hij door de regering-Bush gewantrouwd en bespioneerd - zou overigens een goede opvolger zijn.

Als de Moslimbroederschap in het vacuüm duikt dat Mubarak achterlaat, wordt een herhaling van Iran (Khomeini, 1979), Algerije (FIS, 1991), en Hamas (Palestijnse verkiezingen,­ 2006) gevreesd. Met spijt wordt in­ Washington teruggedacht aan Afgha­nistan, waar niet werd ingegrepen toen de taliban na 1992 de macht naar zich toe trokken. De vergelijking met de val van de Muur in 1989 gaat amper op. Na de verkruimeling van het communisme kon het dubbeltje nauwelijks­ een andere kant op vallen.

Het zijn momenten waarop de wankele dubbeltjes met de grootste subtiliteit en sluwste manoeuvres de goede kant opgeduwd kunnen worden. Je zou het vacuümmanagement kunnen noemen, het moeilijkste uit de internationale diplomatie. De geschiedenis is zuinig met die momenten. Wij roepen in Nederland snel dat die duwtjes niet goed zijn, want: bemoeizucht. Grootmachten redeneren anders: het is bemoeien of bemoeid worden. Met onze pantserrupsen dachten we 'bemoeineutraal' te zijn, we hoopten dat dat dubbeltje ongezien overeind zou blijven. Laten we maar hopen dat ze met jasmijnbloesem worden behangen.