Jasmijnrevolutie

Remember the future! predikte de verguisde en alweer bijna vergeten neocon Paul Wolfowitz. Hij bedoelde: laat je niet verrassen, wees het lot zo mogelijk voor. Militair als het moet. Overal in de wereld waar vrijheid in gevaar was, wilde de onderminister van Defensie van Bush jr. wel ingrijpen. Hebben Republikeinen geen moralistische buitenlandse politiek? Vergeet het maar, dat hadden ze wel. Waar de vrijheid een kans had, moest Amerika een handje helpen. Waren neocons selectief in het exporteren van democratie? Alweer vergeet het maar, antwoordde Wolfowitz. Amerika moet ook moslims helpen, en overal waar we dat hebben nagelaten zijn we oliedom en immoreel geweest.

Oliedom, omdat het in het belang is van de VS - puur eigenbelang - om vrijheid in de wereld een handje te helpen. In de jaren tachtig had hij als man achter de schermen nog geholpen om dictator Marcos van de Filippijnen weg te werken. Dat had hem veel kritiek opgeleverd omdat de dictator Amerika welgezind was en zijn opvolger meteen werk maakte van het sluiten van grote Amerikaanse bases als Subic Bay. Maar Wolfowitz repliceerde: de relaties zijn er sindsdien alleen maar beter op geworden. De lokale bevolking zal Amerika dankbaar zijn, was zijn heilige overtuiging. Democratiseer Indonesië, China, net zoals we Zuid-Korea aan de democratie hebben geholpen, vond hij. En wat moslimlanden betreft: natuurlijk moet Amerika daarin niet kieskeurig zijn.

Immoreel en half werk vond hij de manier waarop Bush sr. in 1991 na operatie Desert Storm dictator Saddam Hoessein had laten wegkomen. We hadden de sjiieten toen moeten helpen, brieste hij, en we hadden nooit mogen stoppen op de Highway of Death. Immoreel vond hij ook de beslissing van Bill Clinton om de Bosnische moslims in de Balkanoorlog onder het wapenembargo te laten vallen. Srebrenica, de 'vrede' die de onlangs overleden Richard Holbrooke voor hen uitonderhandelde, was een historisch misbaksel, vond hij, want die kon niets anders dan een opdeling van Bosnië inhouden. Dat heeft hij niet fout gezien.

Vecht Amerika alleen maar tegen moslimlanden, zoals Osama Bin Laden beweerde? Onzin, was het antwoord van Wolfowitz. Amerikaanse GI's hebben talloze keren als 'islamitische snelle interventiemacht' gefungeerd. In Koeweit, Bosnië, Noord-Irak, Kosovo, Somalië, Afghanistan, overal sneuvelen ze. Op het hoogtepunt van zijn invloed - direct na 9/11 tot aan de inval in Irak in 2003 - hadden daar wat hem betreft Noord-Korea, Syrië, de Bekaavallei in Libanon, Algerije, Soedan en 'Hamasland' zorgeloos aan toegevoegd mogen worden. Op het hoogtepunt van Amerika's militaire macht mocht geen gelegenheid onbenut blijven, wentel je niet in tevredenheid. 'Het is geen 10 september 2001 meer. Al onze probeersels van de afgelopen twintig jaar zijn nutteloos geweest.'

Remember the future - kijk terug in de geschiedenis en laat je niet verrassen door het onwaarschijnlijke. Gebeurtenissen als Pearl Harbor en 9/11 zijn onwaarschijnlijk en dramatisch, doceerde Wolfowitz, maar sluit je ogen niet voor het feit dat ze toch met de regelmaat van de klok gebeuren. 'Zo vaak, dat het verrassend is dat we erdoor verrast worden.'

Ik moet aan Wolfowitz denken als ik in Tunis de mensen in gebroken Frans de Jasmijnrevolutie hoor verklaren. Ik wrijf mijn ogen uit als ik hoor dat drie mannen zich in Egypte in brand hebben gestoken uit woede over de dictatuur. Ik ben verrast dat ik NOS-correspondente Nicole le Fever op de tv middenin een demonstratie in Amman aantref, en mensen om een parlementaire democratie hoor vragen. Ik zie landkaarten waarop Saoedi-Arabië, Algerije, Marokko ingekleurd staan, landen waar Mohammed Bouazizi (de wanhopige straatverkoper, na wiens zelfmoord de protesten in Tunesië uitbraken) is doorgedrongen als vrijheidssymbool. Ik betwijfel of het verzet zich nóg verder kan verspreiden, maar zie de volgende avond - zondag - dat nu ook Jemen aan de beurt is. Hoe lang gaat dit goed?

De ironie is natuurlijk dat de verrassing nóg onwaarschijnlijker is dan Wolfowitz vermoedde. Geen Amerikaanse soldaat, of het is misschien Bradley Manning geweest, die de vonk deed overslaan. Fascinerende gedachte dat het misschien boze lekkers als hij en de club van WikiLeaks zijn geweest - staatsvijanden van Amerika; van sommige haviken moeten ze de kogel krijgen - die het volk de straat op kregen. Wat Bush en Wolfowitz niet lukte. Wie de Wikicables uit 2008 en 2009 van de Amerikaanse ambassadeur Robert Godec in Tunis leest - in december vorig jaar openbaar geworden - zou bijna denken dat het de cables en niet de kruisraketten waren die nu voor een Arabisch shock and awe zorgen.