Mag een topambtenaar uit de school van de ministerraad klappen?

En de vraag is nu of er iemand over de schreef is gegaan bij het pogen om stumbling block Wouter Bos over te halen om na 2010 nog een beetje te blijven in Afghanistan. De Amerikanen kun je nauwelijks kwalijk nemen dat ze hun huiswerk deden. We kunnen in de WikiLeaks lezen dat onze premier en minister van Buitenlandse Zaken ze er zelf om hebben gevraagd. Ze hoefden er hun luie stoel niet voor te verlaten.

Cable 215294 van 6 juli 2009 luidt: 'Balkenende, the Foreign minister and others expressed to us their frustrations caused by their Labor partners, and have asked our help in bringing Labor around.' Je zou bijna zeggen: de VS hadden een adequaat volkenrechtelijk mandaat om de jacht op Bos te openen.

Misselijk van Balkenende en Verhagen dat ze achter de rug van Bos de Amerikanen inzetten om hun eigen collega van Financiën, vice-premier nota bene, in de hoek te drukken? Onfatsoenlijk, maar niet ongebruikelijk. Diplomatie is voortzetting van oorlog met andere middelen. Buitenlandse politiek wordt vaak gebruikt - misbruikt zo u wilt - om in de binnenlandse politiek voldongen feiten te creëren. EU-verplichtingen worden vaak aangevoerd om binnenlandse koerswijzigingen in de kiem te smoren. Geert Wilders' gedoogeisen zullen zo met succes om zeep worden geholpen. Maar dat gebeurt tenminste nog openlijk. Achter de rug om gemene zaak maken met de Amerikaanse ambassadeur is oncollegiaal. Een jaar geleden beklaagde Balkenende zich over gebrek aan eenheid van kabinetsbeleid in de zaak-Uruzgan. Ik denk dat er ook eenheid in kabinetscollegialiteit zou moeten zijn. En dat geldt dan ook voor de PvdA-leden die de Amerikaanse ambassadeur informeerden over de condities die een langer verblijf in Uruzgan mogelijk zouden maken.

Je kunt niet zeggen dat ze 'verraad' pleegden aan hun partijleider. Om drie redenen: nergens uit de leaks blijkt dat ze de Amerikanen adviseerden hoe zij Bos moesten neutraliseren, hun voorkeur voor een langer verblijf in Uruzgan was algemeen bekend, en werd volgens de ambassadeberichten bovendien tot op zekere hoogte door Bos zelf gedeeld. Van de weeromstuit wordt de ex-partijleider nu geprezen om zijn standvastigheid (dus niet: 'U draait, mijnheer Bos! U draait, mijnheer Bos!'), maar dat is weer iets te veel eer. Als we de leaks mogen geloven, had Bos weliswaar grote bedenkingen, maar sloot hij een derde verblijf in Uruzgan 'in private' niet geheel uit. Hij zou dat kunnen steunen, zonder een PRT (Provinciaal Reconstructie Team) en Apache-helikopters, zegt een cable van 13 juli 2009. 'Labor Party leader Bos told Ambassador in confidence (STRICTLY PROTECT) the Dutch will likely stay in Afghanistan post-2010 but not in Uruzgan,' lezen we in de boodschap van 25 augustus 2009. Maar is het dan niet logischer om in Uruzgan te blijven, waar Nederland al zo veel bloed, zweet en tranen in gestopt heeft, was de vraag van de nieuwe ambassadeur Fay Hartog Levin. 'Bos admitted that this was true, but did not know if staying in Uruzgan would fly with his party.' Pas in de maand erop moet Bos definitief tot nee, nee, nee hebben besloten. Eind september werd de motie Van Dam/Voordewind aangenomen die de deur in het slot gooide.

En dan was er nog ambtenaar Jeroen de Graaf, politiek adviseur van Balkenende. Of hij nu op last van zijn baas zelf opereerde of op eigen gezag, als we de cable van 6 november moeten geloven, had hij zelf van achter een gordijn gezien dat Bos in het Kamerrestaurant de Kamerleden dicteerde wat ze moesten zeggen in dat Uruzgan-debat. Arme Kamerleden natuurlijk, maar vooral arme Jeroen. Hij sloop op 6 november naar de Amerikaanse ambassade en vertelde counselor Andrew Mann wat er in de ministerraad gebeurde: hoe Wouter Bos de kaarten tegen de borst hield, toch soms ook weer signalen afgevend die op compromisbereidheid wezen. Mag een topambtenaar uit de school van de ministerraad klappen? Dit moet Jeroen nog maar eens uitleggen, en anders wel Jan Peter.

En doet de Amerikaanse ambassade momenteel weer zo'n 'Operatie-YES' nu het kabinet-Rutte naar Kunduz wil? Drie maal ja. Er is niets veranderd. Vijfendertig jaar geleden legden ze de Nederlandse politiek onder de microscoop. Wandelden ministers uit het kabinet-Den Uyl uit de ministerraad naar de ambassade aan de overkant om over hun collega's leeg te lopen en adviseerden de Verenigde Staten hoe ze ons straaljagers konden verkopen. Ze deden het bij Uruzgan en neem ze het eens kwalijk dat ze het nu weer doen. WikiLeaks toont niet aan dat je op je woorden moet passen tegenover Amerikaanse diplomaten, maar vooral dat je voorzichtig moet zijn met je collega-politici uit Nederland.