Obama op weg naar niemandsland

In zijn overwinningstoespraak waarschuwde Obama twee jaar geleden nog dat de weg voor ons lang en steil zal zijn. Maar zijn woorden vervlogen in het gejuich. 'Happy Days are here again' stond op een spandoek. Twee jaar later is er desillusie. Republikeinen zullen morgen het Huis van Afgevaardigden veroveren en flinke vorderingen maken in de Senaat.

Als dat een meerderheid wordt, heet de nieuwe Senaatsvoorzitter Mitch McConnell, wiens hoofddoel is de herverkiezing van Obama onmogelijk te maken. Republikeinen kunnen onderzoeken doen naar de 'kwalijke praktijken' onder Obama, zoals de monstergroei van de overheid en de redding van de grote banken.

Het politieke klimaat is vergiftigd. Voor het grote publiek scoren president en Congres dikke onvoldoendes. De Congrescampagnes van 2010 hebben dat beeld alleen maar versterkt. Midden in de Grote Recessie is het recordbedrag van zo'n $ 4 mrd besteed aan in feite elkaar voor rotte vis uitmaken. Ook vanavond worden Amerikaanse televisiekijkers tientallen aanvalsspotjes voorgeschoteld.

Veel kritiek is eenvoudig niet op de meest simpele feiten gebaseerd. Obama werd als president geconfronteerd met een reddingsplan voor de banken dat door de regering-Bush al was opgesteld. Obama zelf heeft de 'linkse' publieke optie uit de gezondheidszorgverzekering gehaald.

Obama probeert steeds uit te leggen dat gezien de grote, jarenlang broeiende problemen slechts stapje voor stapje vooruitgang kan worden geboekt. Maar voor de ongeduldige, vaak eenzijdig geïnformeerde Amerikaan duurt dat te lang. Dit individualistische land, dat van onderaf werd opgebouwd, kent een fundamenteel wantrouwen jegens de overheid, dat zich uit in populistische erupties.

Zo waren midden 19de eeuw protestanten in de ban van de 'Know Nothing-beweging', die angstig ageerde tegen de immigratie van katholieke Ieren en Duitsers. Het was een geheim protestgenootschap van 'echte Amerikanen' tegen een dictatoriale overheid.

Meer recent, begin jaren negentig, doken de patriottische 'grass roots-aanhangers' van de Texaanse miljardair Ross Perot op. Zij kwamen op voor 'small town' Amerika, een kleine overheid en een evenwichtige begroting.

De huidige Tea Party is extremer en ook grootser, want vindt sympathie onder 35% van de Amerikanen. Hun woede, soms zelfs met geweldstoespelingen, valt in een vruchtbare bodem. Veel werkende Amerikanen hebben het gevoel dat zij maar één maandsalaris van werkloosheid afzitten. Van Obama wordt het onmogelijke gevraagd. De woede tegen met name het Democratische establishment is zo groot dat de Tea Party kandidaten naar voren schuift die trots vertellen niets van politiek te begrijpen maar alles van de problemen van gewone mensen.

Obama heeft de capaciteiten bruggen te slaan als pragmaticus vanuit het midden. Maar nogal wat gematigde en conservatieve Democraten zullen morgen worden verslagen door nog conservatievere Republikeinen die onder invloed staan van de ultrarechtse Tea Partyfactie. Morgen kraait de Tea Partyhaan victorie.

Arm weldenkend Amerika. Het is moeilijk bruggen slaan in niemandsland. Obama valt de komende twee jaren niet te benijden.

Willem Post is Amerikadeskundige van Clingendael.