Een beetje ministerie heeft een Directie Reputatiemanagement

De Tilburgse hoogleraar Sylvester Eijffinger waarschuwt dat 'meehuilen met de wolven in het bos contra de toezichthouder van de banken, de stabiliteit en de financiële positie van Nederland in het buitenland ondermijnt'. Hij vindt dat 'de aanval op Wellink (Nout Wellink, president van De Nederlandsche Bank, KC) ons aanzien en daarmee onze belangen schaadt'. Gaat ons dat ook nog een hogere rente op de aflossing van de staatsschuld kosten? 'Zelfs dat zou het gevolg kunnen zijn.

Sowieso krijg je een reputatieschade doordat Nederland als een van de dragers van de euro niet de noodzakelijke stabiliteit binnen de eurozone betoont. Daarom: dit ondermijnen door de politiek van de belangrijkste toezichthouder moet gewoon zo snel mogelijk afgelopen zijn.'

In technische zin heeft Eijffinger wel gelijk. Openlijk wantrouwen jegens de bekwaamheid van hoge functionarissen geeft opspraak, wat weer zorgt voor nóg meer wantrouwen, enzovoort. Lagere rapportcijfers van buitenlandse kredietbeoordelaars, argwaan bij buitenlanders die Nederlandse obligaties willen kopen, aarzeling bij buitenlanders die hun geld aan Nederlandse banken willen toevertrouwen.

En passant helpen we volgens Eijffinger de kansen van Nout Wellink om Jean Claude Trichet op te volgen als president van de Europese Centrale Bank om zeep: 'Geloof me: hij heeft een grote kans, ik schat dertig à veertig procent.' Geen goed woord heeft hij over voor de 'inquisitie tegen Wellink en de DNB, anders kan ik het niet zien'. En: 'De aanval op Wellink schaadt ons aanzien en daarmee onze belangen.'

Ik denk, met permissie, dat Eijffinger met deze laatste opmerking twee zaken door elkaar haalt. Gaat het nu om de beschadiging van een onafhankelijk instituut, of gaat het erom de nationale belangen niet te schaden? Om staatkundige zuiverheid, of om het politieke belang van de BV Nederland? Die liggen niet per definitie in elkaars verlengde.

Als het om staatkundige zuiverheid gaat, moet je je druk maken om de positie van de onafhankelijke toezichthouder, en niet om de persoon van Wellink. Die vult 'maar' een functie in, en de conclusie na het kritische rapport-Scheltema zou kunnen zijn dat een ander dat nu maar beter kan doen. De onafhankelijkheid van DNB is een groot goed. Uit internationaal-vergelijkend onderzoek blijkt dat onafhankelijke centrale banken het beter doen dan politiek aangestuurde centrale banken. De rentestand en geldhoeveelheid kunnen maar beter geen prooi worden van politieke fantasten die met de volgende verkiezingen bezig zijn. Dat was ook een reden om de Europese Centrale Bank een beetje Duits (onafhankelijk) en niet Frans (afhankelijk) te maken.

Maar toch is dat een bijkomend argument; de onafhankelijkheid is van een hogere orde, zoals de onafhankelijk rechter dat ook is. Maar onafhankelijk mag niet worden verward met immuun. De president van DNB is niet voor het leven benoemd zoals een Amerikaanse rechter, hij is niet onschendbaar zoals een Nederlandse koningin, niet heilig zoals de paus, hij kan minder gelukkig gefunctioneerd hebben, kortom hij is beoordeelbaar.

Daarmee belanden we in een heel andere discussie, namelijk die van 'de belangen van Nederland'. Daar mag - nee, móét - die politieke discussie juist wel worden gevoerd, en dat maakt de klacht van Eijffinger moeilijk te begrijpen. Reputatieschade en Nederlandse belangen zijn bij uitstek een politiek criterium. Je scoort hoog of laag op buitenlandse ranglijstjes. Het zou averechts kunnen uitpakken als we politieke immuniteiten zouden invoeren en genoegen zouden nemen met het uitschakelen van correctiemechanismen op zo'n essentieel terrein als 'hoe-doet-Nederland-het-in-de-wereld'. De vergelijking met Fitna en (de terugtrekking uit) Uruzgan gaat niet helemaal op, maar ook daar viel het woord reputatieschade. De instituties 'vrijheid van meningsuiting' en 'parlementaire soevereiniteit' waren toen zelf niet in het geding; wel de manier waarop ze door Nederlandse politici werden gebruikt.

De vraag of zij Nederlandse belangen schaadden en onze reputatie kwaad deden, was volkomen legitiem. Een beetje ministerie dat met het buitenland te maken heeft, heeft allang een Directie Reputatiemanagement. De voornaamste taak is niet om de persoon van de minister te beschermen, maar onze staatkundige spelregels aan het buitenland uit te leggen. Het instituut der Nederlandsche Bank staat niet ter discussie, maar iedereen mag de discussie voeren over de persoon die daar onafhankelijk aan de top onze belangen dient, en over de manier waarop dat gebeurt.

Overigens is het een illusie om te denken dat het rapport-Scheltema niet óók in het buitenland wordt gelezen. Het is echt een beetje raar om 'de politiek' ervan te beschuldigen een hetze tegen de bankpresident te voeren. Misschien is het zelfs nog dodelijker voor Nederland dat die aanval komt uit de hoek van een onafhankelijke onderzoekscommissie in plaats van een willekeurig politiek gezelschap uit het parlement. Mogen onderzoeksrapporten dan ook niet meer? Dat zou wel link zijn.