In 2068 atoomwapenvrije wereld

In New York wordt deze maand vergaderd over het voortbestaan van het kernwapen. Om precies te zijn: over het non-proliferatieverdrag (NPV). Non-proliferatie betekent niet-verspreiding. Niet-verspreiding betekent genoeg = genoeg, maar in de kernwapendiplomatie betekent het nul. In het verdrag staat namelijk dat 'eens' alle kernwapens de wereld uit onderhandeld moeten zijn.

Elke vijf jaar komen alle ondertekenaars plechtig bij elkaar om de vorderingen op weg naar NUL met elkaar door te nemen. In de tweede week van de conferentie loop ik door het Northern Law Building.

Het politieke vuurwerk in de eerste week (Ahmadinejad tegen Clinton) is achter de rug, nu moeten de specialisten het echte werk gaan doen. Tot 28 mei hebben ze de tijd om listige compromissen te verzinnen. Problemen genoeg: strenger toezicht op landen die geen open kaart spelen met het Atoomagentschap, sancties invoeren voor landen die stiekem uranium verrijken of onder het mom van vreedzame programma's zelfs aan een bomb in the basement werken en zich nu nog straffeloos op het allerlaatste moment uit het verdrag kunnen terugtrekken. En dan natuurlijk veel pot-verwijt-de-ketel werk: de landen die geen kernwapens hebben verwijten de haves juist niet serieus genoeg aan ontwapening te werken. Of dat die landen - de VS bijvoorbeeld - met twee maten meten, omdat ze (wel-lidstaat) Iran veel strenger aanpakken dan (niet-lidstaten) Israël, India en Pakistan, drie kernwapenstaten die daar maar mooi mee wegkomen.

Het NPV is een mooi, maar heel merkwaardig, want discriminerend verdrag. Landen die in 1968 al atoomwapens hadden, mochten ze houden, de rest moest beloven ze nooit te zullen verwerven. Die oneerlijkheid werd gecompenseerd door de belofte dat de haves de have nots gul zouden helpen bij hun vreedzame kernenergieprogramma's. Iran wordt niet moe om in New York te verkondigen dat het daarbij altijd is tegengewerkt, en daarom wel gedwongen werd om zélf het nucleaire pad op te gaan. Maar maakt u zich geen zorgen, bezweert het ons, want Allah verbiedt de atoombom. Die zorgen zijn er wel. Voorstellen om de productie van splijtstof voor kerncentrales te supranationaliseren, gekoppeld aan de gegarandeerde toegang van have nots tot zo'n fuel bank, gaan al een tijdje door het atoomwereldje. De redenering is dat zo'n 'publieke' voorraad landen als Iran de noodzaak zou ontnemen om een eigen splijtstofcyclus, met alle risico's van dien, op te tuigen. Mooi idee, maar veel atoomstarters zoeken daar weer een sluw complot van de haves achter om hen de trots van een eigen splijtstofproductie te onthouden. Eerst zelf ontwapenen, is hun tegeneis aan de haves: daarmee zou het discriminerende karakter van het NPV immers pas echt verdwijnen.

Hoe het afloopt in New York weet nog niemand. In 2005 eindigde de vorige conferentie in een debacle, zelfs over een agenda was men het na drie weken nog niet eens. Voor een mooie slotverklaring is eenstemmigheid nodig. Die is gemakkelijk te frustreren. Egypte is een topdog met veel aanhang in de derde wereld, en zou alles kunnen blokkeren door een kernwapenvrije zone in het Midden-Oosten te eisen, nu een onoverkomelijk obstakel voor de vrienden van Israël. Achter de schermen wordt druk geluncht en gedineerd met Egypte en met landen die weer een makelaarsrol kunnen vervullen. De bedoeling is om komma's te verschuiven en woorden te nuanceren.

Tweede hoofdpijnland is natuurlijk Iran. Dat kan op elk gewenst agendapunt dwarsliggen. Insiders op de conferentie halen daar ook weer hun schouders over op en zeggen dat, surprise, Frankrijk een goede derde stoorzender is. Het land weigert de toute façon te praten over kernontwapening. 'Er zijn vier conflicten op de wereld die met kernwapens te maken hebben,' legt de Franse ambassadeur op een van de vele side events uit. 'De Koude Oorlog, het Midden-Oosten, India-Pakistan en Noord-Korea. Daarvan is er nu eentje opgelost, la Guerre Froide. Bon, de andere drie dus niet. Denkt iemand in deze zaal nu werkelijk langer dan één minuut dat wij atoommachten dan alvast onze eigen kernwapens wegdoen?' Met haast satanisch genoegen trotseert hij de tientallen vertegenwoordigers van de global civil society, die trouw meereizen met grote conferenties en de onderhandelaars kritisch volgen. NUL is voor de Fransen ondenkbaar. De global civil society knarsetandt.

In 2068 bestaat het NPV, bij leven en welzijn, honderd jaar. Laatst, op een nucleair seminar in Beijing, zei een Chinese generaal tegen me: wij Chinezen vinden dat idee van Global Zero van Obama heus niet zo gek. Maar het moet natuurlijk niet te snel allemaal. Misschien is 2068 een mooie streefdatum. Dat vinden de Fransen ook.