Research
Op-ed
Zorgt START-2 voor een betere relatie met de Russen?
Of niet? 'Nederland moet tegen de Amerikaanse president Obama zeggen: kom ze maar ophalen,' zei PvdA-Kamerlid Martijn van Dam vorig jaar. Hij diende in oktober een motie van die strekking in. Ja, de Amerikaanse president moest zijn motie vooral zien als een steuntje in de rug voor zijn streven naar Global Zero. Nederland kon door het afstoten van nucleaire wapens 'een positief signaal' geven aan Obama. 'We steunen zijn streven naar een wereld zonder kernwapens door zelf het voorbeeld te geven,' zei Van Dam. Kretologie, luidde het antwoord van minister Verhagen. En ook Obama wilde niet luisteren naar het talentvolle Kamerlid.
De theologie van de kernwapens is inderdaad minder simpel dan je zou denken. De weg naar nul is lang en ingewikkeld en ook Obama waarschuwde vorig jaar in Praag al: waarschijnlijk not in my lifetime. Zelfs die paar akelige kernwapens in Brabant geven onverwachte problemen.
Maar laten we eerst nog even kijken naar die grote kernwapens, waarover Obama en Medvedev het nu wél eens zijn geworden. Op 8 april wordt het START-2 akkoord getekend in Praag, de plaats waar Obama een jaar geleden zijn kruistocht voor Global Zero begon. Daar leken ook geen problemen mee te zijn: als je er een paar duizend van hebt, kan er toch best een kwart van af?
Zeker, een mooi resultaat, maar het is altijd de moeite waard om interessante tegengeluiden toe te laten. David Trachtenberg, een hoge atoomwapenambtenaar uit het Pentagon onder George Bush, vindt het START-verdrag maar niks. 'Heeft het nieuwe START-proces onze relatie met de Russen nu werkelijk verbeterd?' vraagt hij zich af. 'Integendeel, het brengt ons juist terug naar de tijd van de Koude Oorlog waarin we elkaar wantrouwig vliegen probeerden af te vangen over wie er strategisch het best vanaf kwam.' Trachtenberg heeft een punt. De START-onderhandelingen leken laaghangend fruit, maar duurden onverwacht lang, omdat allerlei 'kleine' kwesties op scherp werden gezet. Onderhandelen is leuk, maar het mes komt onvermijdelijk op tafel. 'Realiseer je wel dat je niet met vrienden over wapenbeheersing onderhandelt. Als je wapenbeheersing tot hoeksteen van je relatie met Rusland maakt, is dat een reuzenstap terug want je vervalt weer in de rol van oude vijanden.'
Een sombere kijk van deze Bush-veteraan, die ook wel verklaart waarom zijn president niks in wapenbeheersing zag.
Nu kunnen we deze visie wegzetten als onzin en, letterlijk, hopeloos. Het akkoord ligt er immers en er zijn ook allerlei voordelen op te noemen. Maar we zijn nog niet van hem af. Bij die Brabantse kernwapens lijkt de Trachtenberg-doctrine nog méér van toepassing dan hij zelf vermoedelijk beseft. Over die vliegtuigbommen wordt namelijk wel met vrienden geruzied, daar heb je zelfs geen vijanden voor nodig. Alleen al het idee dat de atoomwapens zouden verdwijnen uit Volkel, Kleine-Brogel (België), Büchel (Duitsland) en Ghedi (Italië) zorgt voor amok binnen de NAVO. Niet alleen oude generaals, maar ook nieuwe lidstaten, vooral de Baltische die vroeger deel uitmaakten van de Sovjet-Unie, zijn mordicus tegen. Zij kijken heel anders tegen Rusland aan dan de nu-is-het-welletjes politici uit West-Europa.
Ook de Turken hebben weinig begrip voor een Europees Zero. Ze grenzen aan Iran, een land met een verdacht atoomprogramma en raketten die (nu nog) wel Istanboel maar niet Amsterdam binnen bereik hebben. Zelfs Maxime Verhagen, behoedzaam voorstander van Global Zero, maar wel de laatste die beschuldigd kan worden van atoompacifisme, heeft het aan de stok met Baltische collega's. Hij heeft met Noorwegen, Duitsland, België en Luxemburg het probleem van de Europese kernwapens op de NAVO-agenda gezet, maar dat is de vrienden uit Estland volkomen in het verkeerde keelgat geschoten. De NAVO puzzelt zich suf hoe hieruit te komen. Het woord schisma is zelfs gevallen. De Amerikanen - eigenaar van de B61-bommen - branden zich er de vingers niet aan, de Europeanen moeten zelf maar met een voorstel komen.
Intussen groeit het gevoel dat het bespreken van de kwestie zelf voor meer onrust zorgt dan welke oplossing ook. Een béétje gelijk heeft die Trachtenberg dus wel.
