Kon Nederland de inval in Irak ook alleen politiek steunen?

Op 12 januari zullen er bermbommen ontploffen in Afghanistan, kinderen worden afgeslacht in Congo, vulkanen uitbarsten op de Filippijnen en net als elke andere dag 1800 doden vallen als gevolg van oorlog in de wereld. Maar het nieuws zal openen met het rapport van de commissie-Davids.

Nu moet ik oppassen met voorspellingen over de uitkomst, want ik vrees dat de secretaris van de commissie meeleest. Zou ik opschrijven dat Balkenende in het rapport wordt afgeschilderd als een betrekkelijk naïeve, door de ambiance van Bush en Blair geïmponeerde debutant in de wereld van oorlog en vrede, zul je zien dat die conclusie de eindversie niet zal halen.

En zou ik voorspellen dat de commissie concludeert dat onze (militaire) inlichtingendiensten de bevindingen van hun Britse en Amerikaanse collega's over de massavernietigingswapens van Saddam Hoessein kritiekloos overschreven, dan zal de secretaris misschien voor andere woorden kiezen (ik heb het meegemaakt). En als ik die twee dingen nu dus weer intrek, staan ze er de twaalfde misschien wél in. Bij deze.

Sommige politici hebben gezegd dat het spannendste dat de commissie-Davids te bieden heeft, zit in de vraag of Nederland stiekeme militaire steun heeft verleend. Ik denk het niet. Op 23 december 2002 heeft de regering aan de Tweede Kamer laten weten dat ze vier maanden lang een Walrusonderzeeër aan operatie Enduring Freedom ter beschikking stelde voor de strijd tegen het internationale terrorisme. Wat valt daar tegenin te brengen? De regering herinnerde de Kamer aan die Walrus op 2 april, toen de oorlog nog voortraasde en de vier maanden-uitleen nog niet voorbij was. OEF was een open-ended operatie die ongeveer alles afdekte wat zich tussen Afrika en Indonesië afspeelde als het om terreurbestrijding ging.

In de Middellandse Zee deed de NAVO aan terrorismebewaking onder de vlag Active Endeavour. In Turkije schoot Nederland in NAVO-verband een bondgenoot te hulp - en we waren zelfs bereid om dat buiten dat verband, dus bilateraal te doen - in het kader van zogenaamd forward deployment met Patriot-raketten. Wat ik spannend vind, is dus niet óf Nederland feitelijk meedeed, maar wat het oordeel van de commissie-Davids is over het handige gegoochel met labels als OEF, OIF, AE en NAVO, en idem met de begrippen actieve en passieve militaire steun.

Sommigen vinden die afkortingen onbelangrijk maar willen weten of we, zonder het aan de Kamer te melden, hoe dan ook aan 'oorlogsvoorbereiding' hebben gedaan. Ik voorspel een wijs betoog over het verschil tussen 'militaire opbouw, nodig om druk op Saddam Hoessein te houden' en 'voorbereiding oorlog'. De Nederlandse regering construeerde dat verschil nadrukkelijk en hield dat niet verborgen.

Balkenende ging op 21 februari 2003 in de Kamer in zijn verdediging van de militaire-opbouwparadox zelfs zover dat hij bijna het tegenovergestelde uitsprak ('je hoopt dat militaire actie niet nodig is...' maar:) 'het doel kan nooit zijn vrede als zodanig'! In een kort geding tegen Balkenende/Bos/Staat der Nederlanden besliste de Haagse rechtbank in maart 2003 dat de Nederlandse militaire inspanning geen oorlogsvoorbereiding was.

Wat ik werkelijk spannend vind, is of de commissie-Davids dat oordeel (en dus onderscheid) ook zal volgen. Juristen reikhalzen naar het wijze oordeel van de commissie over 'serious consequences' uit de beruchte resolutie 1441. Waren die voldoende machtiging voor oorlog? Spannend, nu uit de Britse onderzoeken is gebleken dat Bush en Blair dat eigenlijk betwijfelden, maar al op 31 januari bereid waren desnoods incidenten met in VN-wit geschilderde U-2 vliegtuigen te creëren om de geplande aanval zonder zo'n machtiging uit te voeren.

Velen denken dat de Britse en Amerikaanse inlichtingendiensten niet zozeer gefaald als wel gelogen hebben. Het eerste is erg, het tweede erger, maar wat te denken van de beschuldiging dat Nederlandse diensten volgzaam waren of onbekwaam? Wat ik spannend vind, is of de commissie-Davids onze inlichtingendiensten van die verwijten vrijspreekt. Zo ja, dan zwenkt de schijnwerper naar onze politici.

Velen hebben hun geloof in Blair en Bush (allang) verloren, maar geldt dat ook voor de Nederlandse politici van toen? Het schokkendste resultaat van het lopende Chilcot-onderzoek is dat Blair toegaf dat hij - massavernietigingswapens of niet - hoe dan ook regime change wilde. En, vlak voor Kerst, de onthulling dat Groot-Brittannië tweeënzeventig uur voor de oorlog uitbrak het aanbod van Bush kreeg om geen militaire, maar slechts politieke steun aan de inval te 'mogen' geven. Door Blair afgeslagen. De allerspannendste passage uit het rapport-Davids: kreeg Nederland ook zo'n aanbod?