Na de oorlog

Vreemd, als je de wereld vraagt: 'Voelt u zich veiliger?' krijg je als antwoord meestal 'nee', terwijl er toch steeds minder oorlogen worden gevoerd. Nog maar zo'n dertig per jaar, de helft van een kwart eeuw geleden. En in die oorlogen vallen ook nog eens steeds minder doden. Het is moeilijk te geloven, maar de onderzoekers achter het Human Security Project houden de boekhouding keurig bij. Wat vuil was, wordt schoner.

Het succes heeft ook zijn schaduwzijde. Bezweken soldaten vroeger vaak aan hun verwondingen, nu maken ze een veel grotere kans om niet in een lijkenzak, maar per brancard of rolstoel naar huis terug te keren. Linda Bilmes becijfert in het jongste nummer van Foreign Policy hoe betrekkelijk het steeds schoner worden van de oorlog eigenlijk is. In de Tweede Wereldoorlog vielen er twee keer zoveel gewonden als doden. In de Irak-oorlog was de verhouding brancard-lijkenzak tot nu toe 7 op 1 (aan Amerikaanse kant). Er zijn zelfs vijftien keer zoveel gewonden als doden als je de veteranen meerekent die naderhand thuis ziek werden of bij ongelukken betrokken raakten, waarschijnlijk als gevolg van een oorlogstrauma. Het dodenaantal op het slagveld zelf daalt doordat Amerikanen tegenwoordig efficiënter oorlog voeren. Liever geen ouderwetse man-tegen-mangevechten meer, maar van veilige afstand of zelfs vanuit onbemande vliegtuigjes dodelijke raketten op de vijand afvuren. Vorige week nog, in Pakistan.

Natuurlijk, er vallen nog steeds Amerikaanse slachtoffers. Tot nu toe in Irak en Afghanistan samen zo'n vijfenveertighonderd. Veel daarvan door zelfgeprutste bermbommen en zelfmoordaanslagen, wat door generaals schamper asymmetric warfare wordt genoemd. De andere kant van het verhaal is dat er betere veldhospitalen en meer traumahelikopters achter het moderne front zijn.

Door de verbeterde militaire geneeskunde zwelt het leger niet-doden aan. Meer dan anderhalf miljoen Amerikaanse mannen en vrouwen dienden de afgelopen zes jaar in Irak en Afghanistan.

Een kwart miljoen belandde in een ziekenhuis. Honderdduizend van hen kampen met psychische problemen, de helft daarvan lijdt aan posttraumatische stress. Volgens Bilmes raakten zeventigduizend soldaten direct gewond. Twintigduizend van hen moeten verder door het leven met geamputeerde ledematen, zware brandwonden of ander ernstig letsel.

Cynici zeggen dat de generaals en strategen het zo bedoeld hebben: de publieke opinie volgt de oorlogen op tv en bij het zien van lijkenzakken eist ze terugtrekking van 'onze jongens'. Maar als er doden na in plaats van tijdens de oorlog vallen, is de aandacht al weggezakt en de politieke schade gering. In het ideale geval moet men op het ogenblik dat de president 'mission accomplished' roept, kunnen spreken van een zero death war. Dat moment wordt dus naar voren getrokken, de doden worden naar achteren geduwd.

De gewonden zien we voornamelijk terug in de geschiedenisboeken. En in de begroting, járen later. De laatste dollar aan de Eerste Wereldoorlog werd vorig jaar uitgegeven, toen de langstlevende veteraan met oorlogsinvalidenuitkering stierf. De Vietnam­oorlog, die in 1974 afliep, staat nog altijd voor twaalf miljard dollar per jaar op de begroting. De Golf­oorlog uit 1999 laat een jaarlijkse rekening van vier miljard dollar na voor de honderdzeventigduizend veteranen die daar iets aan overhielden. Volgens Bilmes is de totale 'letselschade' van deze operatie Desert Storm al vijf maal zo groot als het voeren van die oorlog zelf.

Dat gaat allemaal in het niet zinken bij de rekening die Afghanistan (sinds 2001) en Irak (2003) zullen achterlaten. Bilmes en de Nobelprijs­winnaar Joseph E. Stiglitz becijferen die op tussen de vierhonderd en zevenhonderd miljard dollar. Let wel, dat zijn alleen uitkeringen wegens invaliditeit. Afschuw en schrik hebben Bilmes en Stiglitz veroorzaakt met hun boek The Three Trillion Dollar War: the True Cost of the Iraq Conflict. Nu nog verborgen veteranenziekten, schade aan de Amerikaanse economie door levenslang uitgeschakelde mensen, vervanging van materieel dat in Irak verloren ging, de overal doorwerkende stijging van de olieprijs die door het conflict werd veroorzaakt, het zou allemaal zelfs nog kunnen uittorenen tot ver boven de titel van hun boek en in de buurt van vijfduizend miljard dollar kunnen komen.

Critici van The Three Trillion Dollar War zeggen dat het monsterbedrag nooit een nettocalculatie kan zijn, misschien heeft de oorlog nog wat opgeleverd en je weet bijvoorbeeld ook niet welke rampen Saddam Hoessein nog in petto had gehad als hij niet was verwijderd. Maar dat oorlog steeds 'schoner' wordt, heeft wel een vuil staartje.