Chemische verjaardag

Ruim een maand geleden, op 29 april, vierde het verdrag tegen de Chemische Wapens in Den Haag zijn tiende verjaardag. Tien dagen later vond koningin Beatrix een gaatje in haar agenda om het jubileum te vieren met het onthullen van een gedenkteken. De Chemische Wapen Conventie (CWC) heeft geleerd bescheiden te zijn. En toch is het een héél bijzonder verdrag. Een success story is misschien te veel gezegd, maar het Haagse kantoor mag best trots zijn.

Het verdrag is uniek omdat het alle chemische wapens gewoon verbiedt. Ze moeten de wereld uit, punt. Bovendien wordt het nageleefd. Dat kun je van geen ander verdrag over massavernietigingswapens zeggen. Kernwapens worden wel min of meer gecontroleerd, maar zijn niet voor alle landen verboden verklaard. Biologische wapens zijn wel voor alle landen verboden, maar daar ontbreekt weer elke controle. Op papier gaat de CWC dus verder dan enig ander verdrag in zijn soort.

Als je tien jaar wordt, praat je op je partijtje het liefst over je mooie rapportcijfers. Die zijn er zeker, maar het is het verhaal van het half gevulde glas. Veel (182) landen zijn lid van de CWC. Een half dozijn landen heeft destijds in Den Haag keurig gemeld nog over gifwapens te beschikken. Daarmee verplichtten ze zich ook om die binnen tien jaar te vernietigen. Een maand geleden moest de wereld dus vrij van gifgas zijn. Dat is niet het geval.

De twee grootste wapenbezitters, Rusland en de Verenigde Staten, hebben zulke enorme voorraden dat ze uitstel hebben gevraagd (en gekregen) tot 2012. En het is zeer de vraag of ze die datum zullen halen. Rusland beweert van wel, maar moet het vooral van Amerikaans geld hebben. Bush maakt de vernietiging van zijn chemische wapenvoorraad niet tot hoofdpunt van zijn beleid. Fondsen op de begroting gingen omlaag, want er moest extra geld naar de oorlogen in Irak en Afghanistan. Andere gifgasbezitters, India, Libië, Zuid-Korea, hebben ook uitstel gekregen. Alleen Albanië, dat aan zijn communistische verleden een voorraad chemische wapens bleek te hebben overgehouden, slaagt er in de limiet te halen. Viva Tirana!

Ondertussen zitten de controleurs van de Haagse OPCW (Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens) niet stil. Een kwart van de aangemelde gifwapens hebben ze vernietigd. Bovendien houden ze duizenden tonnen in de gaten, dus daar kunnen geen vuile streken meer mee uitgehaald worden zonder dat het meteen uitlekt. De afgelopen tien jaar zijn er bijna overal ter wereld tegen de drieduizend inspecties uitgevoerd. Bijna, want helaas zijn er ook weigeraars.

Meer dan tien landen hebben hun handtekening nog niet onder het verdrag gezet. Noord-Korea is waarschijnlijk een grootbezitter van gifgas, maar doet nog minder aan chemische ontwapening dan aan ontmanteling van zijn kernwapens. Egypte en Syrië weigeren ook, zolang Israël de CWC en het nonproliferatieverdrag tegen kernwapens niet ondertekent. Blijkbaar zien zij het chemische wapen als een afschrikkertje tegen de Israëlische atoombom. De meeste experts zeggen trouwens dat er in het Midden-Oosten überhaupt niets op het gebied van wapenbeheersing valt te bereiken zolang er nog geen vredesregeling is. Enfin, laten we opgewekt zijn en zeggen dat de CWC begonnen is als hogesnelheidstrein die voortvarend startte, en nu op halve snelheid toch op zijn doel afboemelt.

Als er één donkere schaduw over dit gedeeltelijke succes hangt, dan is het die van de chlorinebom in Irak. Sinds een halfjaar hebben opstandelingen het gif als wapen herontdekt. Ze laten vrachtwagens en depots met chloorgas ontploffen en zaaien paniek onder de bevolking. Daar is het blijkbaar ook om te doen, want bij 'gewone' bommen vallen vaak meer doden. Irak zit vol met chloor want dat is nodig voor waterzuivering. Maar er zijn ook berichten over duistere chloorleveranties uit buurlanden. Irak is (nog) geen partij bij de CWC, maar los daarvan tonen de chlorineaanvallen een macabere ontwikkeling aan: niet regeringen, maar terreurgroepen overal ter wereld kunnen nu het gebruik in Irak 'bestuderen'.

Een jaar geleden dacht iedereen bij het woord 'dirty bomb' aan een stuk dynamiet met radioactieve rommel erin, nu is de chemische vuile bom ineens uitgevonden. In westerse hoofdsteden worden sindsdien chloortransporten angstvallig goed gevolgd. Een heel vervelend verjaardagscadeau voor de stille OPCW, die nodiger is dan ooit.