Angela Merkel is een politieke luchtverfrisser

Het 'expert-team' dat Merkel als een soort schaduwkabinet heeft gepresenteerd, bevat inderdaad een aantal revolutionaire denkers die de bezem door de Duitse economie willen halen. Ook de Duitse buitenlandse politiek zal onder Merkel van toon en koers veranderen, waar Nederland nu al rekening mee moet houden.

Met name president Bush zal blij zijn van de kritische regering-Schröder verlost te zijn. Na Schröders openlijke kritiek op de Amerikaanse invasie van Irak, is er van de traditionele Duits-Amerikaanse vriendschap weinig meer over. De nieuwe Duitse buitenlandse lijn zal worden uitgezet door de atlanticus Wolfgang Schäuble, die in juli met veel egards door president Bush in Washington werd ontvangen.

Merkel wil met een schone lei beginnen en de relatie met de VS aanhalen, maar zal daarbij niet aan alle wensen van Washington tegemoet kunnen komen. Duitse troepen naar Irak sturen blijft onmogelijk wegens gebrek aan steun bij de bevolking. Tevens ziet Washington graag dat Turkije snel tot de EU toetreedt, terwijl de CDU slechts een geprivilegieerd partnerschap wil aanbieden.

Een eventuele regering-Merkel wordt daarin gesteund door de Franse minister van binnenlandse zaken Nicolas Sarkozy, die hoge ogen gooit om in 2007 president Chirac van zijn troon te stoten. Deze steun komt gelegen, omdat Merkel de Frans-Duitse as wil gebruiken om het lusteloze Europese integratieproject uit het slop te halen. Tijdens een bijeenkomst in Parijs afgelopen juli konden Merkel en Sarkozy het zeer goed met elkaar vinden. Merkel en Sarkozy staan hervormingen à la Thatcher voor ogen, waarbij de Europese economie het Britse model als voorbeeld zou kunnen nemen.

Ook politiek moet het volgens Sarkozy in Europa anders, aangezien het de EU aan leiderschap ontbreekt. Merkel en Sarkozy pleiten daarom voor een leidende rol voor de grote lidstaten, met het Frans-Duitse koppel natuurlijk als drijvende kracht. Het is echter de vraag hoe lang Merkel via Sarkozy zaken met Frankrijk kan blijven doen. President Chirac blijft de komende twintig maanden zitten waar hij zit.

De eerste test staat al begin oktober te wachten, als de EU de toetredingsonderhandelingen met Turkije zal beginnen. Als de CSU wint, dan treedt enkele weken daarna de regering-Merkel officieel aan. En dat zal zeker tot de nodige verwarring leiden: krijgt Turkije nu het perspectief op volledig lidmaatschap, of niet?

Merkel en de haren zullen ook een kritischer toon aanslaan tegenover Poetins Rusland. De hartelijke Männerfreundschaft tussen Schröder en Poetin is ten einde, omdat Merkel als Oost-Duitse geen illusies koestert over de aard van Ruslands nieuwe regime. Tijdens de verkiezingscampagne zei Merkel bezorgd te zijn over de mediavrijheid in Rusland, en liet ze tevens weten het - anders dan Schröder - niet met Moskou op een akkoordje te willen gooien zonder buurlanden als Polen daarbij te betrekken. Dit kan een belangrijke koerswisseling betekenen, omdat de EU zo'n beetje elke misstap van Poetin welwillend door de vingers heeft gezien.

Ondanks deze hardere lijn jegens Rusland, wordt er in Polen toch met argusogen naar de nieuwe regering in Berlijn gekeken. Dit komt mede omdat de CDU van Merkel traditioneel op goede voet staat met de Vertriebenen, de Duitsers die na de Tweede Wereldoorlog met geweld uit het oostelijk deel van het Rijk werden verjaagd. Merkel heeft al aangegeven plannen voor een monument in Berlijn voor deze groep Duitsers te willen steunen, hetgeen aanleiding is geweest tot veel kritiek vanuit Polen en Tsjechië. Deze landen zijn tevens bevreesd voor nieuwe Duitse claims op hun grond en landgoederen.

Voor Nederland is het zaak om snel de banden met Duitsland aan te halen. Zeker nu de Duitse economie uit het slop lijkt te geraken, zal de koers van de nieuwe regering-Merkel bepalend zijn voor het wel en wee van Europa. Voor Nederland zijn daar bovenal voordelen aan verbonden: Berlijn wil zich weer committeren aan de strikte eisen van het Stabiliteitspact, dat onder Schröder vier jaar achtereen met voeten is getreden, de banden met Washington aanhalen, en de EU weer nieuw leven inblazen na het echec van de Europese Grondwet. Alleen over de Turkse kwestie zullen Balkenende en Merkel het niet eens zijn maar dat geldt niet voor de bevolking van beide landen, die Turkije voorlopig buiten de EU wil houden.

Na vele jaren politieke luwte waait er weer een frisse wind vanuit Berlijn, waar Nederland alleen maar van kan profiteren.