Nederland heeft in Irak niets meer te zoeken

Redenen om Nederlandse militairen in Irak te houden zijn er niet meer, vindt Peter van Ham. Maar weggaan staat gelijk aan capitulatie, meent Max van der Stoel.In Amerika heet het de Pottery Barn-regel: 'If you break it, you own it!' Wie in deze winkel iets breekt, moet er ook zelf voor betalen. De VS zijn de oorlog met Irak begonnen zonder politieke steun van de VN, en zonder te luisteren naar de waarschuwingen van diverse Europese bondgenoten. Amerika wordt nu geconfronteerd met de schade. Daarvoor moet het nu de politieke prijs betalen. En dit is helaas géén leergeld, want de regering-Bush lijkt na alle tegenslagen alleen maar koppiger te volharden in de overtuiging dat Irak een land van melk en honing zal worden, en een model voor het hele Midden-Oosten.

Wie dit ooit heeft geloofd, moet nu maar eens zijn kop uit het zand halen: Irak staat vlak voor een burgeroorlog. Etnische en religieuze conflicten zullen na de soevereiniteitsoverdracht op 30 juni eerder toe-dan afnemen, omdat het gevecht om de macht in Irak pas dan zal losbarsten. Waarschijnlijk zal het Amerikaanse leger in de loop van het jaar op kousenvoeten uit Irak proberen weg te komen.

De VN, de NAVO en andere afgezanten van de 'internationale gemeenschap' worden dan met de groeiende wanorde opgezadeld. Deze werkverdeling wordt door hardliners in Washington ondersteund: Amerika wint de oorlog, Europa en de VN mogen de 'vrede' realiseren. Maar de VN staan helemaal niet meer te popelen om de zo fragiele Iraakse 'vrede' op zich te nemen nu Amerika daar zo'n puinhoop van heeft gemaakt. De situatie in Irak is zo verziekt dat ook een belangrijkere rol van de VN (en eventueel de NAVO) geen uitweg meer biedt.

Nederland en andere trouwe Atlantische bondgenoten, staan nu voor een duivels dilemma: troepen terugtrekken schaadt de relaties met Washington, maar het is tevens onverantwoord om zonder uitzicht op succes in het Iraakse drijfzand te blijven steken.

Tot nu toe was het argument voor een Nederlandse presentie dat die de stabiliteit en de wederopbouw van Irak ondersteunt. Nederland zou bijdragen aan een klimaat van vrede en orde, waarin de prille kasplantjes der democratie en welvaart zouden floreren. Dit argument was één jaar geleden nog geloofwaardig toen de Kamer besloot troepen te sturen. De VN zouden, zoals door de Amerikaanse en Britse bezetters was beloofd, een centrale rol worden toebedeeld. Tevens was de hoop dat de gezamenlijke wederopbouw van Irak een therapeutisch effect zou hebben op de verzuurde transatlantische betrekkingen. Maar de VN staan nog steeds aan de zijlijn, en de transatlantische kloof blijft even diep.

Er zijn dus geen goede gronden meer voor Nederland om in Irak te blijven. De redenen om de missie niet te verlengen zijn daarentegen onmiskenbaar en dwingend. De meest pragmatische reden is dat Nederland haar goede wil nu wel heeft getoond. Nederland is op hoop van zegen achter het Amerikaanse vaandel van het 'democratischimperialisme' aangelopen. Verblind door het succes van de snelle militaire zege op Saddams gardes heeft Nederland zijn bedenkingen laten varen en 1260 soldaten uitgezonden. Over twee maanden loopt het mandaat af, en het is heel legitiem om dan ook het estafettestokje aan een ander land over te geven. De regering heeft vanaf het begin kenbaar gemaakt dat de fase van het militair bestuur in Irak zo kort mogelijk zou moeten zijn. Een Nederlands besluit om de Irak-missie te beëindigen komt dus voor niemand als een verrassing.

Bovendien moeten de Nederlandse troepen zich afvragen of ze eigenlijk nog wel welkom zijn. De missie van Nederland is het bewaren van stabiliteit in de provincie Al Muthanna, maar niet om betrokken te worden in een escalerende oorlog. In drie maanden is de situatie in het voorheen relatief rustige Zuid-Irak steeds grimmiger geworden. Het aantal militaire incidenten neemt gestaag toe. Minister Kamp heeft aangegeven dat de Nederlandse soldaten voor een groot deel afhankelijk zijn van goede samenwerking met de bevolking, op basis van een zeker wederzijds vertrouwen.

Nederlandse militairen moeten zich niet verschansen in Camp Smitty, maar op straat in As Samawah met hun zogenaamde 'sociale patrouilles' aanwezig zijn om rust en orde te herstellen. Het is steeds meer de vraag of dit in de huidige veiligheidsconstellatie nog wel kan. De radicale shi'itischeleider Al Sadr roept op tot verzet tegen de VS en al hun coalitiepartners; Nederland behoort daar vanzelfsprekend ook toe.

De Nederlandse militair die deze week sneuvelde is, hoe schokkend ook, er één van de 880 doden aan de kant van de coalitietroepen in Irak. Het is nu wel duidelijk dat de veiligheid van Nederlandse militairen niet langer kan worden gewaarborgd. Wanneer de missie-Irak toekomst zou hebben, liefst met een duidelijke rol van de VN, zou Nederland wellicht bereid moeten zijn om meer slachtoffers te incasseren. Maar onder dit duistere gesternte is een Nederlandse missie niet meer verantwoord.

Tenslotte moet Nederland niet langer willen deelnemen aan een operatie die door de recente onthullingen van martelingen door Amerikaanse troepen in zo'n kwaad daglicht is gesteld. De operationele commandolijn van de Nederlandse missie loopt via het Britse divisiehoofdkwartier en vervolgens via het Amerikaanse hoofdkwartier in Bagdad naar het Amerikaanse Central Command, dat de aansturing coördineert.

Ook al zien wij dit anders, de Nederlandse troepen staan onder Amerikaans commando. Nu Bush minister Rumsfeld deze week nog een schouderklopje gaf, moet toch ook de meest verstokte transatlanticus de schellen van de ogen zijn gevallen. Het Amerikaanse optreden is steeds geënt geweest op de strategie van shock and awe, waardoor de verantwoordelijkheid voor het optreden van Amerikanen direct bij Bush ligt. Daardoor is de Amerikaanse missie in Irak gedoemd te mislukken, en daar kan ook het verlengen van de Nederlandse missie niets aan veranderen.

Nederland heeft haar best gedaan in Irak, maar moet goede bedoelingen onder deze omstandigheden niet in roekeloosheid laten overgaan. In Irak heeft Nederland dan ook niets meer te zoeken.