'Fort Europa' heeft helemaal niets afschrikwekkends : Burchten vormen een fraai onderdeel van Europa's historische architectuur

Het is een raadsel dat debatten over Europa altijd over saaie dingen gaan. Er zijn namelijk genoeg onderwerpen die wel tot de verbeelding spreken, bijvoorbeeld hoe het ideale 'Fort' van de Europese Unie eruit zou kunnen zien, betoogt Alfred Pijpers.Mede dankzij het referendum over de Europese grondwet dat volgend jaar juni in Nederland wordt gehouden, begint ook hier de discussie over de toekomst van Europa op gang te komen. Het is alleen jammer dat die discussie hoofdzakelijk beperkt blijft tot saaie institutionele vraagstukken zoals de rol van de Europese Raad of de samenstelling van de Europese Commissie.

Meer tot de verbeelding sprekende en controversiële modellen van het toekomstige Europa komen niet aan bod. Dat geldt bijvoorbeeld voor het concept 'Fort Europa'. Dat wordt geassocieerd met isolationisme, economische protectie, vreemdelingenhaat en ontmoet veelal afkeuring, ja zelfs afkeer. Het is bijna taboe erover te praten. Het is de vraag of dat terecht is. Fortificaties, burchten en vestingwerken vormen een fraai onderdeel van Europa's historische architectuur. Ze symboliseren veiligheid en beschutting, zonder agressieve bedoelingen. Achter de muren en schutswallen kunnen burgers in vrede hun samenleving inrichten. Hoe zou in de 21ste eeuw het ideale 'Fort' van de Europese Unie er uitzien?

1. Het omvat een geheel zelfstandig Europees stelsel van verdedigingsmaatregelen, dat op het hoogste wapentechnische niveau een afdoende bescherming biedt tegen militaire, terroristische of welke aanvallen van buitenaf dan ook. De Unie is wat dit aangaat niet meer afhankelijk van militaire bondgenootschappen of andere vormen van internationale samenwerking. Wel wordt met 'Fort Amerika' een goede, vriendschappelijke relatie onderhouden. De veiligheidsdoctrine van de Unie is strikt defensief, maar haar wapens kunnen, zo nodig preventief, staten of andere organisaties treffen die een fundamentele bedreiging vormen voor haar veiligheid.

2. 'Fort Europa' verzekert de interne fysieke en sociale veiligheid van zijn burgers door middel van effectieve politiële en justitiële organen op verschillende bestuurlijke niveaus, waaronder een Europese FBI. Een slagvaardige Europese immigratiedienst regelt via een quotastelsel de gewenste immigratie, weet een halt toe te roepen aan de ongewenste, en verschaft vluchtelingen (tijdelijk) onderdak. Volksgezondheid en milieu worden naar beste vermogen beschermd door Europese federale instanties met ruime bevoegdheden. Dit overigens in het besef dat tegen bepaalde ontwikkelingen (klimaatveranderingen e.d.) menselijkerwijs geen kruid gewassen is. Dankzij zowel de externe als interne veiligheidsmaatregelen is de "ruimte van vrijheid, veiligheid, en rechtvaardigheid", die al in het Verdrag van Amsterdam (1997) werd beoogd, in 'Fort Europa' werkelijkheid geworden.

3. De buitenlandse politiek van 'Fort Europa' kan men het beste aanduiden als: neutraal, net zoals Nederland dat meer dan een eeuw is geweest. Europa maakt geen deel uit van militaire bondgenootschappen en houdt zich afzijdig bij internationale conflicten. Een bemiddelende rol is niet uitgesloten als partijen daarom verzoeken, maar militaire interventies wel. De Unie zou als regel hetzelfde standpunt moeten innemen als Duitsland deed tijdens de jongste oorlog in Irak. Er is ruimte voor ontwikkelingshulp, rampenbestrijding en vredeshandhaving, voorzover die activiteiten de veiligheid en andere fundamentele belangen van de Unie niet schaden. De Europese Unie schuwt de rol van een supermacht en de daarbij horende 'globale' strategische belangen, veiligheidsdoctrine en (morele) interventiebereidheid.

4. De Unie ondersteunt de gedachte van een internationale rechtsorde. Zij sluit internationale verdragen die haar belangen dienen en houdt zich daaraan. Zij stelt zich ook actief op in internationale organisaties. Zij aanvaardt alleen geen hoger internationaal gezag zoals dat van bijvoorbeeld de VN-Veiligheidsraad dat haar soevereine veiligheidsbeleid, of andere vitale belangen van de Unie, zou kunnen aantasten.

5. Politiek, bestuur, en rechtspraak van de Unie zijn geregeld volgens strikt democratische, federale, principes en zijn gebaseerd op een grondwet. Een 'Bill of Rights' garandeert de fundamentele rechten van de Europese burgers, waaronder alle klassieke vrijheidsrechten, alsmede allerlei economische en sociale grondrechten.

6. De economie van de Europese vesting is de grootste ter wereld. Zij kan worden gekenschetst als een geïntegreerde Soziale Marktwirtschaft die 450 miljoen burgers verzekert van een redelijk welvaartsniveau en een eerlijk stelsel van sociale voorzieningen. Net zoals de ommuurde steden vroeger, staat ook 'Fort Europa' in open verbinding met de buitenwereld. Tariefmuren behoren niet tot haar kernarsenaal, behalve als het strategische goederen en diensten betreft. De veiligheid van de Unie prevaleert echter boven comparatieve handelsvoordelen en openheid. Voor het overige participeert de Unie volop in het wereldwijde handels- en kapitaalverkeer en zij laat producten toe uit de arme landen. Net zoals Amerika is de EU-25 overigens maar ten dele aangewezen op de buitenlandse handel. Wel is 'Fort Europa' kwetsbaar op het gebied van de energievoorziening. Op dit terrein, en op gebieden als militaire productie, technologisch kunnen, en wetenschappelijk onderzoek, is het streven gericht op zoveel mogelijk autonomie.

7. Er kunnen zich nog wel een paar kleine Europese landen, zoals Noorwegen of Kroatië, binnen de muren vestigen, maar de toetreding van Turkije of Oekraïne zou te veel eigenschappen van 'Fort Europa' aantasten. Die moet dus worden verhinderd.

Men stelle zich dus voor: 450 miljoen Europese onderdanen leven in rust en vrede, afgeschermd van alle ellende in de wereld, in redelijke welstand en verrijkt met de zegeningen van de democratie. Niemand die klaagt over een gebrek aan Europese identiteit of over de tekortkomingen van het Europese burgerschap. Binnen de versterkte muren van Europa heerst de harmonie van de 'ideale stad', het beroemde Italiaanse schilderij (maker anoniem), dat in uitvergrote vorm als decor diende voor de regeringsconferentie over de nieuwe Europese grondwet, die onlangs in Rome is begonnen. 'Fort Europa' kan vergeleken worden met een 'vaste burcht', waar burgers niets meer te vrezen hebben, "al verplaatste zich de aarde, en al wankelden de bergen in het hart der zee", zoals de psalmist in psalm 46 dichtte.

Echter, het Europese bolwerk hoeft niet noodzakelijkerwijs gebaseerd te zijn op joods-christelijke grondslag. Een utopie? Misschien wel, maar daarom hoeft er toch geen taboe op te rusten?