Rusland moet volwaardig lid van de NAVO worden

Sinds gisteren is Rusland tientjeslid van de NAVO. Dat is te weinig om de veiligheid en stabiliteit van Wladiwostok tot Vancouver fundamenteel te verbeteren, vindt Rob de Wijk.De rondreis van president Bush heeft weer eens 'historische' akkoorden opgeleverd, die wederom het 'definitieve' einde van de Koude Oorlog onderstreepten. Kennelijk is de verhouding tussen de Verenigde Staten en Rusland zo moeizaam dat voortdurend een nieuw begin moet worden gemaakt. Dat het wederzijdse wantrouwen desondanks niet is verdwenen, blijkt uit het akkoord voor de vermindering van strategische kernladingen. De Amerikanen beschikken momenteel over 7.300 kernkoppen; de Russen over 6.100. Het aantal koppen wordt in tien jaar naar ongeveer 2.200 verlaagd, maar er zijn geen afspraken over het tempo van de reducties en de partijen mogen zelf weten of ze de koppen vernietigen of opslaan.

Tijdens de persconferentie in Moskou verklaarde president Bush dat zijn kernkoppen worden opgeslagen omdat de toekomst niet duidelijk is. De toekomst is ongetwijfeld onzeker, maar zijn uitspraak toont vooral aan dat er nog steeds te weinig vertrouwen in de toekomst van Rusland is. Want die duizenden opgeslagen kernkoppen zijn slechts bedoeld om ooit Rusland af te schrikken. Want dat land beschikt als enige over een vergelijkbaar kernwapenarsenaal.

Het tweede 'historische' akkoord betrof de samenwerking tussen de NAVO en Rusland. Het is velen ontgaan dat een soortgelijk akkoord op de kop af vijf jaar daarvoor reeds was afgesloten. De Permanente Gemeenschappelijke Raad die op 27 mei 1997 in Parijs werd opgericht had dezelfde doelstelling als het jongste initiatief, namelijk samenwerking en consultatie ter vermindering van het wederzijdse wantrouwen.

Wie de Stichtingsakte van 1997 naast de nieuwe afspraken legt, moet constateren dat ook daar weinig licht tussen zit. Samenwerking richt zich op onderwerpen als terrorismebestrijding en crisisbeheersing tot raketverdediging en wapenbeheersing. Maar ook werd reeds in de stichtingsakte gesproken over de noodzaak samen te werken als equal partners die gezamenlijke besluiten nemen en gezamenlijk acties ondernemen. Er is dus niets nieuws onder de zon, behalve dat de oude Raad is omgedoopt tot NAVO-Rusland Raad.

Er is maar één conclusie mogelijk. De nieuwe NAVO-Rusland Raad is de erkenning van de nieuwe, veel sterkere positie van Rusland sinds 11 september 2001. Rusland vormt de geografische schakel tussen de NAVO en de islamitische wereld en is van groot belang voor de strijd tegen de verspreiding van massavernietigingswapens en raketten.

Moskou's jarenlange ervaring met de strijd tegen moslimextremisme leverde belangrijke gegevens op voor de Amerikaanse strijd tegen Al-Qaeda en de Talibaan. Bovendien hebben de Russen Washington tijdens operatie Enduring Freedom bijgestaan. Zij leverden wapens aan de Noordelijke Alliantie, verstrekten inlichtingen over extremisten en het operatiegebied en werkten zelfs mee met het zuiveren van tunnels van Al-Qaeda en Talibaan ten noorden van Kabul. President Poetin maakt handig gebruik van zijn nieuwe positie. In ruil voor steun hoopt hij op economisch gewin, en op toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie.

De nieuwe NAVO-Rusland Raad is de afgelopen dagen door allerhande commentatoren vooral uitgelegd als middel om de Russen gunstig te stemmen voor de uitbreiding van de NAVO met de Baltische Staten en andere Oost-Europese landen zoals Slovenië en Roemenië. Dat is dus een misvatting: de NAVO heeft Rusland nodig. Voor Poetin is de uitbreiding van de NAVO bovendien verteerbaar omdat hij inziet dat de voorziene big bang, uitbreiding met veel landen tegelijkertijd, de aard van het bondgenootschap fundamenteel zal veranderen. De NAVO neemt besluiten met consensus en wordt als politieke organisatie minder effectief naarmate er meer leden komen. Bovendien ondermijnt het wrakke militaire potentieel van de nieuwe toetreders de NAVO als militaire organisatie. Van een dergelijke NAVO heeft Rusland steeds minder te duchten.

Maar ook ziet Poetin dat de NAVO zichzelf heeft verzwakt door het roemruchte Artikel 5 ? een aanval tegen één, is een aanval tegen allen ? om symbolische redenen te activeren. Na 11 september is het artikel geactiveerd, maar dit heeft niet geleid tot gezamenlijk optreden tegen het internationale terrorisme. Artikel 5, het hart van het bondgenootschap, is echter te belangrijk voor symbolische activering. Als de activering geen gevolgen heeft, wordt dat hart uit het bondgenootschap gerukt. Wat rest is een organisatie voor transatlantische consultaties, onderlinge afstemming van nationale defensie-inspanningen en vredesoperaties. Met zo'n NAVO is niets mis, mits erkend wordt dat dit de nieuwe NAVO is.

Het zou daarom goed zijn om een ander voornemen uit de Stichtingsakte uit 1997 verder uit te werken: het streven naar een pan-Europees veiligheidsstelsel. Daartoe zou de NAVO kunnen worden omgevormd tot de gewapende arm van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). Rusland kan dan van tientjeslid volwaardig lid worden, terwijl de relevantie van de NAVO voor een ieder weer duidelijk is. Door de voorziene big bang, de erosie van Artikel 5, de afwezigheid van een massale dreiging, de strijd met Rusland tegen het internationale terrorisme, en het feit dat de NAVO in de praktijk slechts vredesoperaties binnen het OVSE-gebied uitvoert, is de tijd er rijp voor. Een dergelijke stap vereist echter visionair Amerikaans leiderschap, maar dat is bij Bush ver te zoeken. Hij houdt liever een paar duizend kernkoppen achter de hand voor slechtere tijden, dan te streven naar een structurele oplossing om de veiligheid en stabiliteit van Wladiwostok tot Vancouver fundamenteel te verbeteren.