Het ontbreekt de Europese Commissie aan een macro-economische aanpak van de eurocrisis, stelt Jan Marinus Wiersma, senior visiting fellow Clingendael, voormalig Europarlementariër voor de PvdA. En dus zal het Europees semester de problemen van de eurozone niet oplossen. Geef de vraagkant van de economie meer aandacht, is zijn advies.
De presentatie van het Europees Semester door de verantwoordelijke eurocommissarissen op 30 mei kreeg op de dag zelf veel aandacht in de verschillende hoofdsteden van de EU. De aandacht werd vervolgens rap verdrongen door de actualiteit van de eurocrisis. Sommige regeringen zagen de aanbevelingen als een steun in de rug. Minister de Jager omhelsde min of meer het rapport over Nederland. Dat was wat kort door de bocht want Nederland is nog steeds deel van de buitensporige tekortprocedure en de door de regering aan Brussel verstrekte gegevens (op basis van het onuitgewerkte lenteakkoord) maken niet duidelijk dat ons land in 2013 de 3% tekortnorm haalt. Tevens stelt de Commissie dat een middellange termijn perspectief ontbreekt om het tekort tot 0,5% terug te brengen.
Kritiek op aanbevelingen
In andere lidstaten werd soms ernstige kritiek geleverd op de aanbevelingen van de Commissie. De nieuwe Franse regering nam meteen afstand van de suggestie om de pensioenleeftijd niet te verlagen - president Hollande had het nu eenmaal beloofd. In België protesteerde men tegen de eis van de Europese Commissie dat het land de automatische indexatie van lonen opgeeft. Kritiek op de aanwijzingen in het kader van het Europees Semester doet het goed bij de achterban. Een recente pollvan Pew Research Center toont aan dat een grote meerderheid van de kiezers in de EU zich verzet tegen EU toezicht op de nationale begrotingen.
Europese Raad
De voorstellen van de Europese Commissie zijn gericht aan de Europese Raad die de aanbevelingen op 28 juni moet vaststellen. Daar worden de echte besluiten genomen. Dat zal nog wel een robbertje vechten worden die gelet op de negatieve reacties her en der wel tot afzwakking zullen leiden.
Verkiezingen
De top vindt plaats na de Griekse verkiezingen en de uitslag daarvan zal de uitkomst van de discussie van de regeringsleiders mede bepalen. Op 17 juni vinden ook de Franse parlementverkiezingen plaats waarna een beter zicht ontstaat op de speelruimte van de nieuwe Franse president. Maar wat het resultaat ook zal zijn, Hollande zal ongetwijfeld in Brussel blijven betogen dat de EU te weinig onderneemt om de economie weer op gang te brengen. Er is geen gezamenlijke strategie die dit beoogt.
Geen oplossing crisis
Het Europees semester biedt hier geen uitweg omdat het zich - ex ante - richt tot de individuele lidstaten en niet verder gaat dan wat de Commissie noemt: integrated policy coordination. Een macro-economisch plan voor de hele unie ontbreekt en er wordt geen woord gewijd aan de betalingsbalansproblematiek van de eurozone (het overschot van het ene land betekent een tekort elders in de EU). De aanbevelingen voor individuele landen vorm dus nog geen ‘economische coördinatie’.
Ontbreken overkoepelend plan
Dat de commissie zich hiervan bewust is blijkt uit de aankondiging van een onderzoek naar de policy implications of large and sustained current account surpluses. Het ontbreken van een overall plan kan men de Commissie niet kwalijk nemen. Zij moet opereren binnen de kaders van Europese wetgeving voor versterkt toezicht zoals in 2011 uitonderhandeld door de Raad en het Europees Parlement. Ditsixpack was een paniekreactie op de druk van de financiële markten op de schuldenlanden binnen de eurozone en kwam razendsnel tot stand. De heersende opvatting was (en is) dat bezuinigingen en structurele economische aanpassingen het beste antwoord vormen op de dreigende financiële chaos. Het sixpack verhief neoliberale inzichten tot wet. Hiermee heeft de EU zichzelf de nodige macro-economische flexibiliteit ontnomen. Een ideologische voorkeur voor supply side economics werd zo gecodificeerd in de veronderstelling dat deze aanpak ook de meeste kans biedt om de economische motor weer op gang te krijgen.
Vraagkant economie
Veel economen waarschuwen daartegen en vinden dat meer aandacht nodig is voor de vraagkant van de economie. Ook de praktijk rechtvaardigt hun scepsis tegenover het gevoerde beleid. De vooruitzichten voor de landen waar de meeste ingrepen nodig waren zijn zeer belabberd. Omdat ook elders de hand op de knip wordt gehouden, stijgt overal de werkloosheid en is er sprake van matige groei of een recessie. Daarbij worden zelfs zaken die cruciaal zijn voor groei, zoals onderwijs, geraakt door bezuinigingen.
Stimuleer groei
De Europese Commissie erkent in het Europees Semester dat de bezuinigingen nadelige gevolgen hebben en waarschuwt daarom de lidstaten niet te korten op groeistimulerende activiteiten. Nederland wordt bijvoorbeeld aangesproken op ineffectief onderzoeksbeleid. Hollande is de eerste prominente regeringsleider die meent dat de aanpak van de EU faalt en eist dat de EU een groeipact opstelt.
Eurobonds?
De hamvraag is natuurlijk waar het geld daarvoor vandaan moet komen. Eurobonds of de ECB, meent Hollande. Over mijn lijk, denkt Merkel. Hoe dit gevecht afloopt weten we eind juni. Maar gezien de problemen rond Spanje, mogen we wel stellen dat het sixpack verre van afdoende is geweest.
