De sociale problemen in Europa moeten worden opgelost, maar hoe, is ook na het debat hierover op 27 juni in het Huis van Europa nog ongewis.
Door de eurocrisis staat het sociale Europa weer op de agenda. Panelleden en publiek van een debat in het Huis van Europa vragen zich op donderdag 27 juni af of de lidstaten die zich door de Europese Commissie laten controleren op ‘macro-economische onevenwichtigheden’ ook voldoende doen op sociaaleconomisch gebied. Zowel de sprekers als de aanwezigen in de zaal zijn er na ruim twee uur verwoed debatteren, onder leiding van oud-Europarlementariër en senior visiting fellow bij Instituut Clingendael Jan Marinus Wiersma, nog niet uit. Wel wordt duidelijk dat vrijwel alle panelleden een zekere vorm van een sociaal Europa wenselijk vinden, behalve misschien Mark Verheijen, Tweede Kamerlid van de VVD, die een sociale unie 'onnodig, onwenselijk en onmogelijk' vindt.
Zijn collega-Kamerlid Michiel Servaes van de PvdA is het daarmee oneens. De analyse van Verheijen noemt hij aardig gevonden, maar volgens Servaes is het te kort door de bocht om het onderwerp te framen in een zwart-wit situatie: onze pensioenen, hun uitkeringen. Hij vindt een sociaal Europa dan ook 'bittere noodzaak'.CDA-Europarlementariër Wim van de Camp sluit zich hier bij aan en noemt het artikel van Mark Verheijen 'heel smal en heel goedkoop'. Volgens Van de Camp, die hierover zelf ook een artikel schreef, kan 'een EU zonder sociaal component er beter mee stoppen'. In zijn opzicht is een sociaal beleid geen negatieve kostenfactor, maar zorgt het voor een beter functioneren van de markt en voorkomt het armoede.
In Nederland is Europa een melaatse, er is geen debat met inspiratie, het is allemaal erg behouden - Wim van de Camp
Alle panelleden zijn het er over eens dat er concrete armoede bestaat in Europa en dat die moet worden opgelost. De werkloosheid onder jongeren is verontrustend; ook in Nederland begint die op te lopen. Het risico op een verloren generatie is uitgegroeid tot een Europees probleem. Volgens Servaes moeten de huidige beschikbare fondsen naar voren worden gehaald en moet de Europese Investeringsbank worden ingeschakeld om ervoor te zorgen dat er voldoende werk-leerstages zijn. Daarnaast moet een ‘race to the bottom’ onder lidstaten voorkomen worden door harde Europese minimumnormen op te stellen met betrekking tot bijvoorbeeld winstbelastingen en voorzieningszekerheid.
Armoede is in landen als Spanje werkelijkheid, daar gaan kinderen in de zomer naar school omdat ze dan te eten krijgen - Michiel Servaes
In het publiek zit Sebastiaan Rood, Jongerenvertegenwoordiger Europese Zaken bij NJR. Hij vindt het nog te 'veel geblaat, maar weinig wol': Tot nu toe blijven de concrete acties van het Nederlandse kabinet achter bij de beloftes en de bezorgdheid.
Dit lijkt een analyse die ook geldt voor de Europese Unie. Iedereen maakt zich zorgen en ziet de sociale problemen toenemen in zowel grote als verspreiding, maar de wil om er wat aan te doen lijkt te ontbreken. Mark Verheijen ziet hierin het bewijs dat 'niemand in Brussel een sociaal Europa wil' en dat het er daarom ook niet moet komen. Agnes Jongerius, voormalig voorzitter van de FNV, merkt op dat de Europese Commissie tijdens de verplichte consultatie met de sociale partners alleen maar ‘speaking notes’ uitwisselt. Terwijl het volgens haar juist van belang is om de sociale partners bij de discussie te betrekken, anders zie je de maatschappelijke onrust en onvrede toenemen en vermindert het draagvlak voor de bezuinigingen en de Europese Unie.
Koos Richelle, directeur-generaal Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Inclusie bij de Europese Commissie, geeft Jongerius grotendeels gelijk. De eurocrisis kende geen blauwdruk en daarom zijn er volgens hem op sociaal vlak grote fouten gemaakt in onder andere Griekenland.
Europa heeft op dit moment alleen een ministerie op Economische Zaken, op Sociale Zaken bestaat er nog weinig - Koos Richelle
GroenLinks-Europarlementariër Marije Cornelissen wil dit oplossen door in het Europees Semester ook een lijst van indicatoren op te nemen die meten hoe landen op sociaal vlak presteren. Te denken valt aan inkomensongelijkheid via het gini-coëfficiënt, armoede, (jeugd)werkloosheid en onderwijskwaliteit.
Je kunt niet alleen een economische monetaire unie hebben, dat is onrealistisch - Marije Cornelissen
Marjolein Peters, senior adviseur van het onderzoeks- en adviesbureau Ecorys, denkt dat een sociale score kaartzoals Cornelissen die voorstelt inderdaad zou kunnen helpen. Het vereist wel een nieuw sociaal component in het EMU-verdrag en ook daarbuiten meer sociale Europese wetgeving. Of een verdragswijziging er werkelijk komt, valt nog te bezien; vooralsnog maken zowel de panelleden als de zaal hierover een sceptische indruk.
Op Twitter mengt G500-oprichter Sywert van der Linden zich in het debat met Adriaan Schout, directeur Europa van Clingendael:
@adriaanschout: Volgens @agnesjongerius mist EU een sociaal model. Hoe kan het dat vakbonden amper een rol spelen in aanpak probleemlanden?@Sywert: Misschien omdat ze in Z-Europa aan de basis van de problemen hebben gestaan? Nu dus buitenspel?@adriaanschout: Ja, Jongerius vindt vakbonden essentieel als georganiseerde tegenmacht. Landen mobiliseren moet.@Sywert: Ontbreekt het dan aan tegenmacht?
