Na Snowden en Assange moet het Westen een nieuwe manier vinden om eerlijk vals te spelen.
In ‘The End of Hypocrisy’, een helder essay in het nog te verschijnen nummer van Foreign Affairs, leggen Henry Farrell en Martha Finnemore bloot hoe Julian Assange en Edward Snowden de wereld aan het veranderen zijn.
Beter gezegd: niet de wereld zelf, maar de schijnwereld die wij als echt hebben geaccepteerd. Natuurlijk wisten we dat de VS de politieman van de wereld was en daaraan het recht ontleende om soms door rood licht te rijden of als ambulance de maximumsnelheid aan zijn laars te lappen. Het doel rechtvaardigde de middelen, een terrorist of de leider van een schurkenstaat geeft zichzelf nu eenmaal niet aan.
Misschien was dat nog niet eens hypocriet te noemen, maar eerder doelrationeel.
Onze collectieve belijdenis van democratie, mensenrechten, vrijhandel en, vooruit, privacy als bouwstenen van een goede wereld moet het soms hebben van kwalijke methoden. Geheime praktijken zijn de B-kant van onze democratie, dat valt uit te leggen. Egypte kan niet altijd een democratisch gekozen leider hebben, onze Saoedische vrienden moet je niet lastigvallen over zweepslagen voor autorijdende vrouwen, je maakt je boos over digitale inbraken door China in je topbedrijven maar niet over de hacks die je zelf pleegt, en je mag best een telefoon aftappen als je daarmee een bomaanslag voorkomt. Functionele hypocrisie. De deal die landen van de westerse wereld na de oorlog hebben gesloten, is dat we onze belijdenis gezamenlijk uitdragen, er vroom bij kijken en ons voordeel doen met de orde die de Amerikanen ons geschonken hebben.
Maar de oude hypocrisie is niet functioneel meer.
Het hanteren van een dubbele standaard als het gaat om martelen, schrijven Farrell en Finnemore, een bijna totale onverschilligheid als het gaat om het maken van niet-Amerikaanse slachtoffers, de enorme uitbreiding van de surveillancestaat: geen van deze zaken is cruciaal voor onze welvaart, en in sommige opzichten ondermijnen ze die zelfs.
Geen mens gelooft dat de massale data trawling (= privacyschending) te rechtvaardigen is door een aantoonbaar aantal verijdelde terreuraanslagen. Geen van de meer dan honderdduizend checks die de Britse geheime dienst op basis van ‘signature’ verrichtte, leverde de preventie van een terroristische aanslag op.
Eén ding is zeker: iedereen is een illusie armer
Moeten we dan een terugkeer willen naar het naakte realisme van de eenzame, voor zichzelf opkomende natiestaat?
De Amerikaanse reactie op de Europese woede over hun afluisteren was: niet zeuren, we hebben het hier wel over nationale veiligheid. Dat betekent: ‘Sorry, we leggen het jullie nog één keer uit. We trekken samen op, maar niet voorbij het punt waarop onze nationale veiligheid in het geding komt. Zegt u maar hoe we de hypocrisie anders moeten organiseren.’
Er zijn twee smaken: niet bij elkaar spioneren maar wel alles wat je weet samen delen; of wel bij elkaar spioneren, daar ook eerlijk over zijn, maar niet alles met elkaar delen.
De Britse oplossing tijdens de Europese top vorige week was zéér Brits. Londen is absoluut niet bereid zijn al in 1946 gesloten deal met de Amerikanen in te ruilen voor een nieuwe ‘Europees-Amerikaanse’ deal. De Britse positie (alle intelligence delen, maar niet bij elkaar spioneren), is domweg te gunstig. Duitsland zou zo’n deal ook wel willen, maar toen zweeg Cameron beleefd en veelzeggend.
Voor de Franse oplossing (wel bij elkaar spioneren, maar niet bij elkaars regeringsleiders, en niet zonder ‘toestemming’ vooraf) kreeg Hollande ook geen meerderheid. Wat Nederland vindt, is onduidelijk. Mark Rutte leek zich verbaal achter Merkel te scharen, maar kan het zich niet permitteren teveel kleur te bekennen. Duitsland blijft door zijn vriendelijke houding tegenover Rusland en China een beetje verdacht, en Nederland pikt wel eens een graantje mee van de Angelsaksische inlichtingencombine. Obama mag het oplossen. Geen gemakkelijke klus voor de president die zelf nauwelijks lijkt te weten met welk probleem de National Security Agency hem heeft opgezadeld.
Maar één ding is zeker: iedereen is een illusie armer, en de naakte waarheid doet pijn. Het gaat na Snowden dus niet over het eind van de oude hypocrisie, maar over het bereiken van een deal over een nieuwe: want vals spelen blijft mogen, als je het maar eerlijk doet.
