De logica van de wereldpolitieke macht

Het is al moeilijk genoeg om uit te leggen wat er gebeurd is in plaats van te voorspellen wat zal zijn

 

Zie maar eens een column over wereldpolitiek te schrijven op 15 april, die u op 1 mei nog wilt lezen. De gebeurtenissen in Oekraïne gaan niet per dag maar per uur. Onze dagbladcollega’s kunnen het op het trage papier al niet eens meer bijhouden en schakelen over op live blogs, eindeloze nieuwskettingen waar u zelf de rode draden uit mag halen. Op 13 april bellen radio en tv je plat omdat de volgende ochtend het ultimatum van de regering in Kiev afloopt en de oorlog kan (of zal?) uitbreken. Op 14 april één minuut over acht word je nog platter gebeld omdat ze willen weten waarom het ultimatum geruisloos is verstreken.

 

Nadat ’s avonds radio- en tv-deskundigen hebben uitgelegd waarom Kiev niet durft en het land al afgeschreven is, trekken de tanks alsnog op naar Kramatorsk en moeten alle slappe-knieën-scenario’s weer van tafel. Een paar uur later druipen de Oekraïense commando’s al af, zonder tanks. En de volgende dag is er weer een akkoord, dat een paar uur later alweer door Obama gerelativeerd wordt. Als het op oneven dagen afgelopen is met de staat Oekraïne en op de even dagen weer beter gaat, zal het op 30 april oorlog zijn en op 1 mei vrede.

 

Ik wil er niet schamper over doen, dat gebrek aan voorspellend vermogen, het is al moeilijk genoeg om uit te leggen wat er werkelijk gebeurd is in plaats van te voorspellen wat zal zijn. Politiek zou een stuk eenvoudiger worden als je de feiten kunt beheersen, liefst de feiten die nog komen, en nog liever als je zou kunnen scheppen. Ondanks alle verrassingen is het wel grappig dat er een zelfbewuste school is onder deskundigen, die beweert dat die feiten eigenlijk min of meer wel voorspelbaar zijn. Internationale politiek is minder ingewikkeld dan het lijkt, het draait om landen en het draait om hun macht en de rest doet er niet toe. In zijn naakte rauwheid gaat het bij grote systeemwisselingen, zoals het einde van de Pax Americana en de opkomst van nieuwe grootmachten, een tijdje van au. De nieuwe machtsverhoudingen moeten zich even nestelen, ‘luxe’ bijzaken als democratie en zelfbeschikking tellen even niet mee. Alleen hoofdzaken, zoals veiligheid en invloedssferen. 

 

In zo’n fase zitten we nu, en daar kunnen enorme tektonische krachten bij loskomen. Lekker simplistisch geredeneerd, natuurlijk, maar deze zogeheten realisten hebben wel een punt: de wetten van de geopolitiek zijn onverbiddelijk en domineren tijdens transities. Zoals nu . Als het er echt om gaat, doet het er weinig toe of landen democratisch of ­autocratisch, kapitalistisch of communistisch, rechtsstaat of niet zijn, maar gehoorzamen ze allemaal aan de logica van de macht. Zie Rusland, zeggen ze: Poetin gedraagt zich niet anders dan Brezjnev. En ook de VS heeft zich altijd druk gemaakt om hun invloedssfeer, en dat niet alleen op ‘hun’ westelijk halfrond. Zij vinden dat hun kernonderzeeërs het ‘recht’ hebben om dwars door buurland Canada te varen, en ze vuren met drones raketten af in Pakistan en Jemen omwille van hun ‘national security interest’. En China wil eigenlijk ook niets anders dan een nieuwe invloedssfeer, passend bij een grootmacht, door tegen de zeegrenzen in hun oostelijke wateren aan te duwen.

 

 

Kunnen we hier van bewapende eenvoud spreken, te primitief voor de eenentwintigste eeuw? Ja, in elk geval niet van ­regressie naar de negentiende eeuw. Toen waren mensenrechten en ­democratie en het idee van zelf­beschikking nog geen autonome, bevochten factoren, verspreid en versterkt via globale netwerken. Krachten die in de wereldpolitiek kunnen concurreren met nationale krachten die de Poetins van deze wereld kunnen losmaken. Maar het antwoord is ook ‘nee’, want in alle nederigheid moeten we ook rekening houden met de gebreken van het zelfhulpsysteem dat de wereld gewoon nog steeds is. Misschien is er nog zoiets als een meta-recht op het hebben van je invloedssfeer, dat is ergens nog een basis voor onderhandelen. Mooier kunnen we het niet maken.