Stilaan wordt het vluchtelingenvraagstuk gepragmatiseerd

Beheersbaarheid wordt de hoogste norm in plaats van de veiligheid van de vluchteling.

Het vluchtelingen-, pardon: migrantendebat neemt wendingen die erop wijzen dat we langzaam normen loslaten. Onder druk van de aantallen wordt naar uitwegen gezocht om de toevloed te keren. Beheersbaarheid wordt de hoogste legitieme norm, terwijl een half jaar geleden de veiligheid van de vluchteling nog voorop stond.

Ik zeg niet dat die verschuiving onredelijk is. Niet de absolute aantallen zijn het probleem: al tellen we ze in honderdduizenden of zelfs een paar miljoen, op de totale EU-bevolking van 500 miljoen kan dat geen excuus zijn om vluchtelingen te weigeren. Het probleem is de ongelijke verdeling over het continent. Die is niet alleen het gevolg van de migrant die alleen het prettigste land goed genoeg vindt, maar ook van het keuzemenu dat de EU hem aanbiedt variërend van ‘iedereen welkom, geen plafond’ van Angela Merkel tot ‘moslims niet welkom en de rest eigenlijk ook niet’ van onze Oost-Europese vrienden. Dat is beide onhoudbaar. Het recht op opvang is absoluut maar niet ongelimiteerd, opvangbaarheid stelt legitieme grenzen. Maar wel in die volgorde, en het moet een vluchtelingendebat blijven. Wat we nu zien gebeuren, zijn pogingen om daaraan te ontsnappen. De opvangbaarheidsdiscussie drukt de opvangdiscussie weg, het vluchtelingendebat wordt onderdeel gemaakt van een groter probleem waarin het wisselgeld kan worden. In het ergste geval: de vluchteling als marktwaar.

In het plan-Samsom wordt dat laatste in de Europese variant voorgesteld, namelijk om de interne herverdelingsquota los te laten en sommige EU-(dwinge-)landen hun opvangplicht kwijt te schelden. Dat kan alleen door van hen op andere, niet-vluchtelingendossiers een tegenprestatie te verlangen. Extern wordt medewerking van Turkije gekocht, niet alleen door een zak geld voor opvang in de regio en soepeler toetredingseisen, maar ook door Turkije een veilig oord te noemen waar de mensenrechten dik in orde zijn. Dat is een pijnlijk geschenk; voor Europeanen die de mensenrechten afgewaardeerd zien tot wisselgeld, en voor de vluchtelingen die in Turkse kampen stranden.

Een dating-variant komt uit Oxford, waar onderzoekers een matchingsysteem voorstellen. Vluchtelingen die Turkije bereiken maar van daaruit willen doorreizen naar Europa zouden een voorkeursvolgorde van EU-landen moeten opgeven. De EU-landen krijgen de gelegenheid een voorkeursprofiel op te stellen. Een centraal clearinghouse matcht vervolgens vraag en aanbod. Het enige voordeel lijkt me dat er aan beide kanten iets meer marge voor een ‘klik’ ontstaat, maar het grote probleem is nog altijd niet opgelost.

Een tweede pijnlijke wending zien we in de verrassende uitspraak van Frans Timmermans dat 60% van de vluchtelingen zo weer teruggestuurd kan worden omdat het slechts economische migranten zijn. Een weinig geloofwaardige poging om het hele probleem te reduceren, want de nu openbare cijfers zeggen dat bijna 90% uit oorlogslanden komt.

Politieke wisselkoers
Weer een andere gedachte die opgeld doet, is om de vluchtelingencrisis te koppelen aan de eurocrisis: als de Duitsers nu eens lief zijn voor de Grieken, zouden deze hun schulden kunnen afkopen in ruil voor het opvangen van vluchtelingen die nu massaal hun zinnen op Duitsland hebben gezet. Hier wordt een politieke wisselkoers tussen monetaire discipline en vluchtelingenopvangbereidheid geïntroduceerd; onder druk wordt blijkbaar alles vloeibaar.

Een nog verdergaande stap is dat vluchtelingen zelfs geen politiek ruilmiddel meer zijn, maar in feite alleen nog maar een marktartikel. Zoals emissies van broeikassen verhandelbaar zijn, zo zouden landen opvangquota van vluchtelingen kunnen kopen en verkopen. De verhandelbare uitstoot van vluchtelingen: te pijnlijk, maar kijk nergens van op. Stilaan wordt het vluchtelingenvraagstuk gepragmatiseerd.