De band tussen Europa en de Verenigde Staten is in de twintigste eeuw, met name na de Tweede Wereldoorlog, enorm verstevigd. Er ontstond een idee van één Westerse wereld, die, zoals historicus Peter Frankopan kernachtig verwoordt, niet alleen maar draaide om geografie, maar vooral op een stevig ecosysteem van gedeelde gewoonten en waarden.[48]

De speech van JD Vance bij de Veiligheidsconferentie van München, in februari 2025, confronteerde de Europese beleidskringen voor het eerst met openlijke en fundamentele vraagtekens bij die gedeelde interpretatie van het naoorlogse Westen. Sindsdien stapelen de gebeurtenissen zich op die de trans-Atlantische band onder druk zetten: het dedain ten aanzien van Europa dat uit de uitgelekte berichten van ‘Signalgate’ sprak, de tariefpolitiek van ‘Liberation Day,’ de EU-vijandige strekking van de Nationale Veiligheidsstrategie en zelfs de reële dreiging om Groenland, een overzees gebied van een EU-lidstaat, te annexeren.

Bij al deze gebeurtenissen is sprake van een unilaterale poging de trans-Atlantische gemeenschap radicaal te transformeren: MAGA-Amerika lijkt aan te sturen op verwerping van de status quo. Om de (veiligheids)betekenis van dit moment voor Nederland te begrijpen is het noodzakelijk de MAGA-beweging te doorgronden en de wijze waarop deze beweging zich wenst te verhouden tot Nederland en Europa.

Het eerste hoofdonderdeel van het huidige rapport, de ‘Conceptuele analyse van MAGA,’ benadrukte de hoge mate van ideologische diversiteit van de MAGA-beweging. De in dit rapport geïdentificeerde stromingen (tech-libertarisme, christelijk nationalisme, invloedssfeer-interventionisme, alt-right, economisch populisme en anti-institutionalisme) verschillen over fundamentele zaken van mening. Ter illustratie: de ideeën van de economisch populisten, die zeggen op te komen voor de verarmde Amerikaanse arbeider, zijn in dezelfde beweging vertegenwoordigd als de ideeën van de miljardairs van het tech-libertarisme, die in hun streven naar maximale efficiëntie de lonen zoveel mogelijk proberen te drukken. De zes stromingen koesteren ieder een ander idee van de te herstellen grootsheid van Amerika: alles komt uiteindelijk neer op de ‘G’ in MAGA. Naast tegenstellingen zijn er echter ook belangrijke gemene delers die samen MAGA’s ideologische ‘basisstructuur’ vormen. De voornaamste zijn de (existentiële) strijd tegen progressief liberalisme, een afwijzing van de progressieve invulling van het diversiteitsstreven, beschavingsdenken en een afkeer van massa-immigratie.

Naast ideologische gemene delers is het vooral het charismatische en dwingende leiderschap van Donald J. Trump dat deze ideologische kikkers in dezelfde kruiwagen houdt. Maar wat gebeurt er met de coalitie als die verbindende factor wegvalt? Gezien de scherpe interne tegenstellingen lijken schisma’s, machtsstrijd en intrige onvermijdelijk. Als MAGA blijft regeren in Washington, met welk gezicht van deze beweging krijgen Nederland en Europa dan te maken? Sommige uitkomsten zijn waarschijnlijker dan andere, maar fundamentele onzekerheid over de politieke toekomst van MAGA blijft voortbestaan.

In het tweede hoofdonderdeel van dit rapport, ‘Toekomstverkenningen,’ werd daarom gereflecteerd op drie ontwikkelingsrichtingen van de MAGA-beweging en hun mogelijke implicaties voor de Nederlandse nationale veiligheid. De eerste verkende een MAGA dat wordt gedomineerd door de economisch-populistische ideeën van een deel van de coalitie. De tweede verkende een MAGA dat wordt gekenmerkt door een combinatie van tech-libertarisme en anti-institutionalisme. De derde verkende een MAGA waarin de stromingen van alt-right en invloedssfeer-interventionisme leidend zijn.

Het zorgwekkende beeld dat uit de eerste verkenning opdoemde was de constatering dat de uitkomsten met de grootste gevolgen voor de Nederlandse nationale veiligheid en sociaal-maatschappelijke stabiliteit ook meteen de meest plausibele toekomsten zijn, gezien de interne dynamieken binnen de MAGA-beweging. De eerste verkenning ging over een MAGA-Amerika dat zowel de Europese als Chinese industrie beschouwt als rivalen, en in zijn optreden tegen deze vermeende rivalen onverschillig(er) lijkt over financiële onrust. Deze uitkomst kan ingrijpende gevolgen hebben voor de nationale veiligheidsbelangen. De derde verkenning is eveneens zorgwekkend. Immers, een MAGA-Amerika dat zich laat influisteren door de grimmigste en radicaalste stemmen binnen de coalitie, en deze combineert met het militaire machtsvertoon van het invloedssfeer-interventionisme, kan minstens even grote gevolgen voor de Nederlandse nationale veiligheid en sociaalmaatschappelijke stabiliteit teweegbrengen. De tweede toekomstverkenning legde een andere veiligheidszorg bloot, namelijk de (ideologische) convergentie tussen tech-ondernemers, Amerikaanse anti-institutionele stemmen en een groeiende groep ‘soevereine’ Nederlanders, die elkaar wel eens zouden kunnen vinden in het delegitimeren van Europese overheden, inclusief de Nederlandse. Deze derde toekomstverkenning wordt echter op dit moment minder waarschijnlijk geacht.

De toekomstverkenningen van dit rapport zijn slechts ‘verkenningen’ – eerste ruwe schetsen op basis van de beschikbare open source-informatie en preliminaire gesprekken met experts. Eén van de mogelijkheden tot vervolgonderzoek is grondig scenariowerk naar, onder andere, de kernonzekerheden rondom de toekomst van MAGA, een betere inschatting van zowel de impact als de relatieve waarschijnlijkheid van de mogelijke toekomsten en de signalen die op de materialisatie van één van deze mogelijke toekomsten zouden kunnen duiden. Maar voor scenariowerk en voor anticiperende beleidskeuzes moet eerst worden vastgesteld waar we het precies over hebben. Daartoe dient dit eerste rapport binnen het drieluik over MAGA in Nederland.