Militaire inzet in Oekraïne: willen, mogen en kunnen we dat?

Ruim drie jaar na de Russische grootschalige invasie van Oekraïne zijn de geopolitieke kaarten opnieuw geschud. De Verenigde Staten zijn onder president Donald Trump getransformeerd van een terughoudende bondgenoot van Oekraïne naar een snoeiharde en opportunistische grootmacht die weliswaar de oorlog wil beëindigen, maar er ook aan wil verdienen door een lucratieve grondstoffendeal – en die niet schroomt om Oekraïne daarvoor de arm op de rug te draaien. President Trump lijkt zelfs beduidend meer sympathie te hebben voor de Russische president Vladimir Poetin dan voor de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Topfiguren uit de MAGA-beweging roepen op tot snelle verkiezingen in Oekraïne.

In de tussentijd hebben de VS de verantwoordelijkheid voor de naleving van een akkoord ook pontificaal bij de Europeanen neergelegd. De Amerikaanse gezant Keith Kellogg heeft met een vragenlijst expliciet gevraagd wat Europa bereid is te leveren in ruil voor een plek aan de onderhandelingstafel – inclusief een eventuele troepenmacht om een door de VS onderhandeld staakt-het-vuren te bestendigen. Hierdoor is het debat over de Europese en ook Nederlandse militaire steun aan Oekraïne in een stroomversnelling geraakt. Daarbij ligt inmiddels de vraag ook prominent op tafel óf en, zo ja, hoe Nederland bij wil en kan dragen aan een eventuele militaire operatie in Oekraïne. Deze notitie beoogt het publieke en politieke debat over eventuele Nederlandse militaire inzet te informeren door de context van de onderhandelingen te schetsen, een afwegingskader te bespreken langs de drie cruciale vragen ‘willen, mogen en kunnen’ en een aantal opties, risico’s en alternatieven in kaart te brengen. Deze notitie focust daarbij nadrukkelijk op de vraag over de inzet van militairen in potentiële gevechtsfuncties, hetzij als onderdeel van een vredesoperatie hetzij als invulling van Europese veiligheidsgaranties voor Oekraïne.

Context: wat voor deal wordt het?

Het is ondanks de grote dadendrang van president Trump lang niet zeker of het überhaupt tot een deal zal komen. Het is goed mogelijk dat eventuele onderhandelingen lang zullen voortslepen terwijl de gevechten doorgaan en de partijen vooral de ander proberen te framen als niet constructief. Rusland lijkt op dit moment succesvol in het herstellen van de Amerikaans-Russische betrekkingen, inclusief het overtuigen van Trump dat het vooral de Oekraïners zijn waar geen zaken mee te doen valt. Het is echter onzeker of ook president Poetin bereid zal zijn een door Trump opgelegde deal te accepteren, zeker wanneer Rusland de eigen politiek-strategische doelstellingen niet heeft bereikt. Rusland heeft tot nu toe vooral a priori Amerikaanse concessies geïncasseerd, maar zelf nog geen water bij de wijn hoeven doen.

Lees verder.