Is the Sum More than its Parts? A Comparative Case Study on the Relationship between EU Unity and its Effectiveness in Multilateral Negotiations

Een meer eensgezind optreden van de EU in internationale onderhandelingen leidt niet per definitie tot een beter onderhandelingsresultaat. Dit volgt uit het onderzoek naar het optreden van de EU in internationale onderhandelingen over voedselstandaarden, klimaat en volksgezondheid waar Clingendael onderzoeker Louise van Schaik donderdag 21 oktober op promoveert. Zij concludeert tevens dat het gezamenlijk EU optreden doorgaans veel weerstand opwekt bij internationale onderhandelingspartners. Hiermee verwerpt zij een veel gehanteerde aanname van zowel academici als beleidsmakers dat de EU meer is dan de som van de delen.

De EU opereert matig in de onderhandelingen. Vaak ontbreekt inhoudelijke overeenstemming tussen de lidstaten, ondanks dat zij in juridisch opzicht doorgaans verplicht zijn met één Europese stem te spreken. Lidstaten dragen het woordvoerderschap liever niet over aan de Europese Commissie, omdat zij deze niet volledig vertrouwen en bang zijn om nationale bevoegdheden voorgoed kwijt te raken. Zij geven er de voorkeur aan om zich te laten vertegenwoordigen door het land dat het voorzitterschap van de EU bekleedt, alhoewel deze niet altijd het meest gekwalificeerd is en elk half jaar wisselt.

De effectiviteit van de EU in internationale onderhandelingen wordt ondermijnd doordat lidstaten meer tijd besteden aan onderhandelingen met elkaar dan met de echte onderhandelingspartners van buiten de EU. Ze verspillen veel tijd en energie aan interne discussies over wie er bevoegd is om namens de EU op te treden. Bij buitenstaanders wekt het optreden van de EU weerstand op, omdat lidstaten doorgaans niet bereid zijn om, als gevolg van de "extra" EU stem, hun eigen stem op te geven. Dit probleem wordt niet opgelost door het Verdrag van Lissabon. Het is onwaarschijnlijk dat de EU buitenlandcoördinator, Catherine Ashton, en haar nieuwe diplomatieke dienst, de externe vertegenwoordiging op beleidsterreinen als voedsel, milieu en volksgezondheid op korte termijn zal overnemen. Mocht dit toch gebeuren, dan blijft zij afhankelijk van de steun en expertise van de EU lidstaten in de onderhandelingen, omdat zij het mandaat vaststellen en hun eigen rol in internationale onderhandelingen niet willen inperken.

Volledige referentie: Van Schaik, L.G., Is the Sum More than its Parts ? A Comparative Case Study on the Relationship between EU Unity and its Effectiveness in Multilateral Negotiations, PhD thesis, Catholic University Leuven, 2010.

Voor meer informatie of interviewverzoeken kunt u contact opnemen met het secretariaat van het Europa Programma van Instituut Clingendael, 070 374 66 36

of direct met de auteur van het onderzoek: Louise van Schaik, [email protected]