Luchtvaart en open strategische autonomie

De Nederlandse luchtvaartsector speelt met Schiphol en het bredere ecosysteem een belangrijke rol in de internationale verbondenheid van de wereld. De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht voor geopolitieke en economische risico’s, die ook voor de luchtvaart van belang zijn. Dit onderzoek verkent daarom in hoeverre de Nederlandse luchtvaartsector nu en in de toekomst bijdraagt aan de open strategische autonomie van Nederland, ofwel het vermogen van Nederland om op basis van eigen inzichten en keuzes haar publieke belangen te borgen en weerbaar te zijn. Hierbij wordt gekeken in hoeverre bepaalde afhankelijkheden mogelijk ongewenst zijn en eventueel een strategisch risico vormen. 

Resultaten

De bevindingen van dit onderzoek tonen aan dat onderdelen binnen de luchtvaartketen sterk verschillen in hun bijdrage aan de open strategische autonomie van Nederland. Zo zijn sterktes in de luchtvaartketen:

1. De grote havens en raffinaderijen
2. Nederlandse overheden als eigenaar van internationale hubluchthaven Schiphol
3. Het Nederlandse KLM als global carrier.

Kwetsbaarheden binnen de luchtvaartketen zijn: 

1. De olie-import
2. Het gebruik van externe apparatuur
3. Het beheer van data
4. De toegang tot het buitenlandse luchtruim.

Beleidsimplicaties

Beleid kan bijdragen aan de open strategische autonomie van Nederland door de bovengenoemde sterktes in de luchtvaartketen te behouden en te beschermen, de kwetsbaarheden te verminderen, en het bewustzijn hierover te vergroten. Dit is een politieke keuze waarbij weinig vanzelfsprekendheden bestaan – zo kan ingrijpen mogelijk leiden tot overheidsfalen.

Een internationale aanpak (via de EU) draagt bij aan de effectiviteit van maatregelen. Daarnaast kan de overheid inzetten op het vergroten van het bewustzijn over geopolitieke overwegingen en strategische autonomie bij stakeholders.

Lees rapport.

Dit onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met SEO Economisch Onderzoek en Stratagem Consulting, in opdracht van Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het Ministerie heeft het onderzoek op 28 januari 2025 naar de Tweede Kamer gestuurd, lees de aanbiedingsbrief hier.