Bezuinigen op defensie deert een navelstarend land niet

Maak van defensie geen politieke speelbal. Onze veiligheid en welvaart zijn onlosmakelijk verbonden met stabiliteit en vrijheid elders in de wereld.

Het is ruim een jaar geleden dat het defensiepersoneel op de website van het ministerie van defensie kon kennisnemen van de zin die de ministerraad schrapte uit de bezuinigingsbrief van minister Hillen: "Ik hoop dat deze brief bijdraagt tot het besef dat Nederland voor zijn veiligheid onderverzekerd dreigt te raken."

Inmiddels doemen nieuwe bezuinigingen op aan de politieke horizon. Zo deelt de PvdA in de verkiezingsstrijd een nieuwe financiële mokerslag aan Defensie uit. Zonder enige inhoudelijke argumentatie heeft stelt het door Spekman en Samsom opgestelde program de krijgsmacht een bezuiniging van 1 miljard euro in het vooruitzicht. En dat terwijl de bezuinigingsronde van meer dan één miljard euro van het kabinet-Rutte nog niet is afgerond en duizenden militairen nog in onzekerheid verkeren over het behoud van hun baan.

Molensteen

Daarnaast stapelen de financiële problemen voor Defensie zich op. De Algemene Rekenkamer heeft berekend dat het onderhoud aan de F-16 gevechtsvliegtuigen honderden miljoenen euro's extra zal kosten. Over enige tijd zal Nederland waarschijnlijk niet meer aan zijn Navo-verplichtingen op het gebied van jachtvliegtuigen kunnen voldoen. Het JSF-dossier hangt daarnaast als een molensteen om de nek van de Nederlandse krijgsmacht.

De verkoop van Leopard-tanks aan Indonesië is door gebrek aan slagvaardigheid van het parlement van de baan. Hiermee loopt minister Hillen 200 miljoen euro mis voor de aankoop van vier onbemande verkenningsvliegtuigen.

In bijna alle Europese landen dalen de defensiebudgetten. Maar Nederland is met een daling van 12 procent in 2016 de slechtste leerling van de klas in noordelijk Europa (Duitsland -6,5 procent, Verenigd Koninkrijk -8 procent).

Een paar feiten: de defensie-uitgaven daalden van 2,7 tot 1,4 procent van het bruto nationaal product (bnp). Met de bezuiniging van het kabinet-Rutte daalt het percentage verder naar ongeveer 1 procent van het bnp in 2016.

Als de defensie-ambitie van de PvdA realiteit wordt, is Nederland straks hekkensluiter Navo-ranglijst als het gaat om het percentage van het bnp dat aan defensie wordt besteed.

Het gevolg van nieuwe bezuinigingen zal zijn dat naast de lopende financiële taakstelling, waarbij zo'n 20 procent in de operationele capaciteiten is gesneden en 12.000 arbeidsplaatsen verloren gaan, er opnieuw substantieel militair vermogen zal verdwijnen.

Ambitieniveau

Het betekent ook dat het ambitieniveau van de krijgsmacht weer verder omlaag gaat. Enkele jaren geleden werd de doelstelling om gelijktijdig aan vier vredesoperaties deel te nemen vanwege bezuinigingen verminderd tot drie. Met eventuele nieuwe bezuinigingen worden dat er zelfs minder dan twee.

Maar de Nederlandse bevolking ziet het internationale perspectief niet als belangrijk. Wie de vooral op het binnenland gerichte publieke discussie volgt, krijgt de indruk dat wij op een eiland leven. Onze nationale veiligheid en welvaart zijn echter onlosmakelijk verbonden met het bevorderen van stabiliteit, vrijheid en economische ontwikkeling elders in de wereld, die ongehinderde handelsroutes en de toevoer van grondstoffen garanderen.

Hoe is het dan toch te verklaren dat ondanks alle onzekerheid en instabiliteit in de wereld een verdere ontmanteling van onze internationaal kwalitatief goed bekend staande krijgsmacht dreigt? Is het omdat Defensie niet beschikt over een eigen achterban? Andere beleidsterreinen zoals Sociale Zaken, Ontwikkelingssamenwerking, Landbouw en Economische Zaken beschikken in de politiek en in goed georganiseerde belangengroepen wel over zo'n achterban.

Er moet een eind komen aan de neiging Defensie te beschouwen als politieke speelbal. Het is de hoogste tijd dat er een politiek gesteunde fundamentele discussie over de toekomst van de Nederlandse krijgsmacht komt. Gebeurt dat niet, dan dreigt Nederland internationaal niet meer serieus genomen te worden. Dat betekent een krijgsmacht met ambities die reëel en passend zijn bij Nederlands internationale positie en belangen en die niet steeds onderhevig zijn aan de politieke korte-termijnzucht naar Kamerzetels.