Geef tribaal gebied menselijk bestaan

Minister Verhagen noemde als eerste reden om tot augustus 2010 de leiding te houden in Uruzgan, dat Afghanistan geen vrijhaven meer mag worden voor terroristen en extremisten (Forum, 10 mei). Maar de zuidgrens van Afghanistan staat open voor activiteiten van de Taliban, vanuit hun vrijhaven in de Federally Administered Tribal Areas (FATA) langs de Pakistaanse grens. Bij eerdere Pakistaanse pogingen met zo'n 120.000 militairen, inclusief lokale milities, dit wetteloze grensgebied onder controle te krijgen, lieten zo'n 1.800 van hen het leven. Onder voorwaarde dat de stamhoofden de activiteiten van de Taliban niet langer zouden ondersteunen, trok president Musharraf het overgrote deel van zijn troepen terug. Maar sindsdien is het aantal grensoverschrijdingen van Talibanstrijders naar Afghanistan alleen maar toegenomen.

De Pakistaanse plannen twee jaar geleden om de Afghaans-Pakistaanse grens (Durand Line) met hekken en mijnenvelden af te sluiten, stuitten echter op fel verzet van de Afghaanse regering. Deze door de Britten in 1893 ingestelde, dwars door het gebied van de Pashtuns lopende grens, is immers nooit door de Afghanen erkend. Het nog steeds bestaande Afghaanse ideaal van een autonoom Pashtunistan, dat de Pashtuns uit beide landen zou verenigen, is een schrikbeeld voor Pakistan.

De FATA vormen voor de wederopbouw van Afghanistan een groot probleem. Naar schatting verblijven daar zo'n 20.000 Pakistaanse en een paar duizend Afghaanse Taliban, en daarnaast nog zo'n 500 Al-Qaidastrijders en een paar duizend radicale Oezbeken en Arabieren. De Talibanstrijders hebben na hun overijlde vlucht uit Afghanistan eind 2001, de FATA vooral gebruikt om zich te hergroeperen, te herbewapenen en nieuwe strijders te rekruteren. Veel Talibanstrijders zijn opgenomen in de tribale samenleving van de regio, dankzij hun gemeenschappelijke etniciteit, religie, sociale normen en gebruiken. De tribale samenleving beschouwt de Taliban dan ook als haar gast.

Het moge duidelijk zijn dat voor de problematiek van de FATA - evenals die van Afghanistan - geen militaire oplossing bestaat. Tot voor kort was dit wel de Amerikaanse praktijk ten aanzien van de FATA. Dit blijkt uit een paar maanden geleden uitgebracht rapport van de Rekenkamer van het Amerikaanse Congres, dat een vernietigend oordeel velt over het beleid inzake de FATA. Van de meer dan tien miljard dollar Amerikaanse hulp aan Pakistan, is 5,8 miljard besteed aan de FATA. Hiervan is 96 procent uitgegeven aan militaire activiteiten, 3 procent aan een veiligheidsprogramma voor de grens, en slechts 1 procent aan ontwikkelingsactiviteiten.

Ook de Amerikaanse luchtaanvallen in de Pakistaanse grensregio zijn contraproductief gebleken. Zij leveren meer Talibanstrijders en supporters van Al-Qaida op, dan er gedood worden. Voor Al-Qaida en de Taliban zijn slechts enkele dode lichamen van vrouwen en kinderen nodig om hun stamleden ervan te overtuigen, dat ze voor een rechtvaardige zaak tegen de VS en de NAVO in Afghanistan vechten. Zondag is het geweld langs de grens geëscaleerd. Nadat door raket- en artilleriebeschietingen vanuit het Pakistaanse grensgebied vier Afghaanse burgers waren omgekomen, antwoordde de NAVO met artilleriebeschietingen.

De relaties tussen de Amerikaanse en de nieuwe Pakistaanse regering zijn door de bombardementen in ieder geval aanzienlijk bekoeld. Dit is nog eens versterkt door de gesprekken die het bewind in Islamabad, tot ongenoegen van de Verenigde Staten, met de Taliban is aangegaan.

De jarenlange gevechten in Afghanistan hebben ook geleid tot destabilisering in Pakistan, inclusief vluchtelingenstromen, terrorisme en radicalisering. Stabilisering van Afghanistan en Pakistan zijn onverbrekelijk met elkaar verbonden. Verbetering van de sociaal-economische situatie in de FATA speelt hierbij een cruciale rol. Een belangrijke oorzaak van het extremisme in de FATA is de grote armoede en het analfabetisme. 60 procent van de bevolking leeft onder de armoedegrens, er is slechts één arts op 8.000 inwoners en er heerst grote werkloosheid onder jongeren tussen 18 en 25 jaar. De laatsten worden vaak door geestelijken gemotiveerd zich bij de Taliban aan te sluiten.

Een internationale donorconferentie heeft onlangs in Parijs voor de wederopbouw van Afghanistan 14 miljard euro toegezegd. De vraag is of de besteding van dit geld aan haar doel zal beantwoorden, als niet tegelijk de problematiek in de FATA wordt aangepakt. Daarvoor is veel meer nodig dan de huidige gefragmenteerde ontwikkelingshulp van ruim 600 miljoen euro die Pakistan ontvangt. Het is noodzakelijk dat belanghebbende donoren - waaronder Nederland - samen met de Pakistaanse regering een alomvattend plan ontwikkelen, dat de bevolking van de FATA perspectieven biedt op een menswaardig bestaan. Dat vereist een geïntegreerde inzet van diplomatie, militairen, ontwikkelingshulp, politie en justitie.

Anders blijft het in Afghanistan dweilen met de kraan open.