Militarisering ruimte nu moeilijk nog te voorkomen

Laat Europa VS van inslaan heilloze weg proberen af te houden

Het opzeggen van het ABM-verdrag door de Verenigde Staten opent de weg naar een militarisering van de ruimte. Hoewel de regering in Washington beweert dat niet na te streven, wijzen haar activiteiten in de laatste jaren in tegenovergestelde richting, meent Kees Homan.

Met de eenzijdige opzegging van het ABM-verdrag lijken de Verenigde Staten het vlak na 11 september ingeslagen pad van multilateralisme weer in te ruilen voor dat van unilateralisme. Amerika verraste zijn Europese bondgenoten in Genève al op onaangename wijze met het verwerpen van nieuwe voorstellen om de Biologische Wapen Conventie te versterken. Ook boycotte het consultaties over het Algemeen Kernstopverdrag; een verdrag dat de Senaat in oktober 1999 weigerde te ratificeren.

Met de opzegging van het ABM-verdrag komt de weg vrij voor de militarisering van de ruimte. Het ABM-verdrag uit 1972 houdt immers ook een verbod in op anti-raketverdedigingssystemen in de ruimte. Terwijl president Clinton nog uitging van een beperkte op de grond geplaatste anti-raketverdediging, gaan de ambities van president Bush veel verder.

Aangezien de anti-raketverdediging die Bush voorstaat niet alleen gebruikt zou kunnen worden voor het naar beneden schieten van raketten, maar ook van satellieten, lijkt een militarisering van de ruimte moeilijk te voorkomen.

De toenmalig commandant van het Space Command, generaal Richard Myers, verklaarde vorig jaar: 'We moeten inzien dat onze wijze van oorlogvoeren niet alleen superioriteit vereist op land, op zee en in de lucht, maar ook in de ruimte. Dus moeten we plannen maken om ook over superioriteit in de ruimte te beschikken.'

De benoeming van Myers in augustus vorig jaar tot voorzitter van de verenigde chefs van staven, de hoogste militaire functie in de Verenigde Staten, onderstreept het belang dat de Amerikanen aan de ruimte hechten. Het centrum voor ruimte-oorlogsvoering van de luchtmacht in Colorado hield begin dit jaar een war game met 250 experts waarbij een oorlog in de ruimte in 2017 werd gesimuleerd.

Minister van Defensie, Donald Rumsfeld, was tot het moment dat hij werd aangezocht om minister te worden, voorzitter van een commissie, die advies uitbracht over het gebruik van de ruimte. Het rapport waarschuwt voor het gevaar van een 'Pearl Harbor in de ruimte'; een vernietigende, onverwachte aanval op de Amerikaanse satellieten. Volgens het rapport dient de Amerikaanse president over de mogelijkheid te beschikken om deze dreiging te kunnen wegnemen.

Op basis van deze studie benoemde Rumsfeld een vier sterren-generaal om leiding te geven aan de afzonderlijke ruimteprogramma's van de krijgsmachtdelen. Het rapport van de commissie-Rumsfeld verwoordt in wat minder bevlogen woorden de aanbevelingen van de studie Vision for 2020 die het Space Command in 1997 publiceerde en dat militaire middelen in de ruimte bepleit die, geïntegreerd met de lucht-, land- en zeestrijdkrachten, het gehele conflictspectrum moeten kunnen domineren (Full Spectrum Dominance). Dit roept onvermijdelijk tegenmaatregelen op. Volgens Amerikaanse inlichtingendiensten werken momenteel zo'n twintig landen aan anti-satellietwapens die op laser gebaseerd zijn.

Sinds de lancering van de Spoet nik in 1957 wordt de ruimte op grote schaal gebruikt voor civiele en militaire doeleinden. Militaire satellieten worden gebruikt ter ondersteuning van militaire activiteiten, zoals fotoverkenningen, het opsporen van doelen, verbindingen, weersvoorspellingen en als waarschuwingssysteem. Dit 'passief' gebruik van militaire satellieten is internationaal-rechtelijk niet verboden.

Vaak hebben satellieten zowel een civiele als militaire toepassing. Het Global Positioning System (GPS) dat behulpzaam is bij het zee- en luchtverkeer, geleidde ook Amerikaanse bommen en raketten naar hun doelen in de Perzische Golf, Kosovo en Afghanistan. De Verenigde Staten verwachten dat tegen 2010 er zo'n 2000 satellieten operationeel zullen zijn, waarvan de meeste met een commerciële toepassing. Momenteel cirkelen er zo'n 750 satellieten rondom de aarde, waarvan 80 procent Amerikaans is.

Commercieel zijn satellieten big business geworden. Tegen 2003 zal het GPS alleen al 16 miljard dollar per jaar opleveren. Het afgelopen jaar maakten de ruimtevaartindustrie een winst van 125 miljard dollar.

Het militair gebruik van de ruimte wordt beperkt door het Ruimteverdrag van 1967, dat partijen verbiedt kernwapens of andere massavernietigingswapens in een baan om de aarde of in de ruimte te brengen. Buiten kijf staat dat de Verenigde Staten meer dan enig ander land voor hun veiligheid en welvaart van de ruimte afhankelijk zijn. Zij hebben dan ook een groot belang bij het voorkomen van een militarisering van de ruimte. Ook een beperkte op de grond gestationeerde anti-raketverdediging is afhankelijk van waarnemingssatelieten die onschendbaar zijn.

Hoewel de Verenigde Staten beweren dat ze de ruimte niet zullen militariseren, wijzen hun activiteiten in de laatste jaren in tegenovergestelde richting. Zo ontwikkelt Amerika momenteel een op een satelliet gestationeerde laser die behalve raketten en satellieten zelfs doelen op de grond kan aanvallen. Met dit project dat voorziet in dertig lasers die rondom de aarde cirkelen is een bedrag van dertig miljard dollar gemoeid. De eerste laser in de ruimte moet in 2012 operationeel zijn.

De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties bepleitte de afgelopen decennia diverse malen onderhandelingen te beginnen over een nieuw verdrag dat alle wapens in de ruimte verbiedt. Op 20 november vorig jaar nam de Algemene Vergadering. een resolutie aan over het voorkomen van een wapenwedloop in de ruimte. De resolutie kreeg de steun van 163 landen. Alleen de Verenigde Staten, Israël en Micronesië, dat van Amerikaanse hulp afhankelijk is, onthielden zich van stemming.

Bij de Geneefse Ontwapeningsconferentie verklaarden de Verenigde Staten in het begin van dit jaar opnieuw tegenstander te zijn van onderhandelingen over een verbod op offensieve wapens in de ruimte en het beperken van het ontwikkelen van technologiën die satellieten vanaf de grond kunnen vernietigen.

Indien de Verenigde Staten bij dit standpunt blijven lijkt een wapenwedloop in de ruimte onvermijdelijk. De Europese Unie zou initiatieven moeten nemen om het inslaan van deze heilloze weg te voorkomen.