IS is deel grotere oorlog sjiieten en soennieten

IS staat bekend als de rijkste terreurorganisatie. Nog voor de verovering van Mosul in juni jl. bedroegen de inkomsten uit belastingen en afpersing zo'n 75 miljoen euro per jaar. In Mosul werd de centrale bank van ruim 300 miljoen euro beroofd. Bovendien beschikt IS momenteel naast veroverde olievelden in Oost-Syrië ook over de olievelden in de regio van Mosul.

 

Vergeleken met andere terroristische organisaties kent IS een ongekende omvang, bereik, visie, strategisch bewustzijn en middelen. IS telt steeds meer strijders en is militair veel beter uitgerust als resultaat van haar overwinningen. De organisatie bestaat uit een combinatie van religieuze ideologie, terrorisme en irreguliere oorlogvoering, die effectief is tegen de door sjiieten gedomineerde conventionele strijdkrachten van Irak. IS heeft inmiddels een groot grondgebied onder controle dat zich uitstrekt van Aleppo tot Mosul en Fallujah. Het Kalifaat is gericht op de vernietiging van de koloniale grenzen en herstel van de situatie voor 1916. De rekrutering van nieuwe strijders profiteert ervan dat IS wordt gezien als een succesverhaal met een aansprekende doelstelling. IS heeft de overgang doorgemaakt van een jihadistische organisatie naar een Islamitische Staat, en van politieke entiteit naar sociale beweging.

 

IS is overigens al jarenlang een staat binnen de staat Irak. Het heeft de steun van de meerderheid van de Iraakse soennieten. Zij voelen zich gemarginaliseerd door het sjiitische regime van Malaki, die ze als sektarisch beschouwen. De Amerikanen hebben hieraan ook schuld, omdat ze na de invasie in Irak in 2003 de soennitische bestuurders en militairen naar huis stuurden. Toen Maliki aan de macht kwam (in 2006) benoemde hij politieke loyalisten - geen competente leiders - in hoge militaire functies. Dat verklaart waarom Iraakse militairen vluchtten en deserteerden toen IS hen bij Mosul aanviel.

 

Militair vermogen kent naast een fysieke en conceptuele component ook een morele component. Kortweg bestaat deze uit de wil te doden en bereid zijn te sterven voor een als rechtvaardig gepercipieerde zaak. Hierbij is de rol van het leiderschap essentieel. Leiders moeten een na te streven doel identificeren en deze zo uitdragen, dat hun strijders erin kunnen geloven.

 

IS is daarom in staat andere jihadistische groeperingen te domineren of op te nemen. De organisatie is bovendien militair veel sterker dan de slecht uitgeruste en enigszins verarmde Koerdische peshmerga. Zo maakt IS onder meer gebruik van het modern Amerikaans materieel van drie Iraakse divisies die in Mosul in hun handen vielen. De organisatie beschikt ook over luchtverdedigingscapaciteiten, waaronder SA-7 schoudervuurwapens.

 

Een westerse interventie is, hoewel mogelijk, niet wenselijk. Aangezien vrijwel alle soennieten aan de zijde van IS vechten, betekent het een interventie in een burgeroorlog tussen sjiieten en soennieten. Het Westen zal ervan worden beschuldigd partij te kiezen. Niet in het minst vanwege de complexe effecten op de relaties met en tussen Iran en Saoedi-Arabië.

 

Vooralsnog blijven de Amerikaanse doeleinden beperkt tot het lenigen van de humanitaire nood op de berg Sinjar en het verdedigen van de Koerdische gebieden. De VS hebben duidelijk gemaakt dat ze er niet op uit zijn IS te verslaan of IS-doelen buiten de Koerdische regio te beschieten. Er zijn geen Amerikaanse plannen de militaire luchtcampagne verder dan de huidige zelfverdedigingsactiviteiten uit te breiden. Kortom, de Amerikaanse strategie is niet gericht op herstel van de statusquo van juli. Toch spreken sommige Amerikaanse critici, gezien de uitbreiding van het aantal Amerikaanse adviseurs, al over 'mission creep'.

 

In irreguliere oorlogen is het een ijzeren wet dat de zwakheid van de staat die men wil helpen, evenveel dreiging vormt als die van de vijand. In ieder geval moet er een eind komen aan de politieke macht van Maliki. Irak kan niet functioneren als staat en effectieve veiligheidstroepen creëren zonder representatieve politieke machtsuitoefening. De vraag is of het niet te laat is.

 

In de internationale discussie hierover wordt al gerept van de 'balkanisering' van de regio langs sektarische lijnen. Een vaak genoemd scenario voor de regio is een alevietenstaat langs de kust van Syrië die grenst aan een soennitische staat die zich uitstrekt van Damascus tot Bagdad. Deze wordt geflankeerd door een Koerdische natie in het noorden met politieke en financiële ondersteuning van Turkije, en een sjiitische staat gesteund door Iran in het zuiden. Dat lijkt een recept voor een generatielange instabiliteit, met een mengeling van fundamentele conflicten en geopolitieke profilering van de regionale mogendheden.