Whatever it takes… to do what? Het gebrek aan een Europese theory of victory in Oekraïne

Ten aanzien van de Russische agressieoorlog in Oekraïne handelt Europa volgens het motto “whatever it takes, as long as it takes” om Oekraïne overeind te houden, maar heeft nooit een helder einddoel of pad daarnaartoe voor zichzelf gedefinieerd. Als gevolg daarvan is er geen expliciete Europese overwinningstheorie, waarin doelen, middelen en strategie helder op elkaar zijn afgestemd. Een pakkende oneliner is geen strategie – en een strategie zonder middelen is niet effectief. 

Download PDF versie. 

Europa opereert vooral reactief. Het laat het diplomatieke initiatief aan Oekraïne, de Verenigde Staten en Rusland en loopt daardoor het risico dat afspraken met Rusland worden afgedwongen die niet in het Europese belang zijn. Ondertussen zit de oorlog militair vast en blijven aan de onderhandelingstafel de doelstellingen van Rusland en Oekraïne grotendeels onverenigbaar, waardoor er ook geen duidelijk einde in zicht is. 

Deze Policy Brief identificeert drie kernbelangen voor Europa: (1) een sterk Oekraïne, (2) behoud van de internationale rechtsorde, en (3) een robuuste veiligheidsarchitectuur met een veilig en autonoom Europa. Europa heeft beleidsopties om deze doelen te bereiken, maar deze gaan elk gepaard met nadelen, zoals hogere kosten en risico’s. Als Europa deze doelen wil bereiken, zal het expliciete keuzes moeten maken en bereid moeten zijn hogere kosten en grotere risico’s te accepteren, waaronder strengere sancties tegen Rusland, een significante versterking van Oekraïense en Europese militaire capaciteiten en een meer zelfstandige diplomatieke strategie ten aanzien van de VS en Rusland. Zonder een duidelijke eigen koers, gebaseerd op een sobere articulatie van de eigen belangen, blijft Europa weliswaar grossieren in grote woorden, maar blijft het ondertussen onverminderd strategisch kwetsbaar. 

Op dinsdag 24 maart 2026 is er in de Tweede Kamer een debat over vier jaar grootschalige oorlog in Oekraïne.

Introductie

Meer dan 12 jaar na de Russische annexatie van de Krim en ruim vier jaar na de grootschalige invasie woedt er nog steeds een oorlog op het Europese continent en het einde is nog niet in zicht. De Europese strategie om Oekraïne te ondersteunen werd door Europese politici gekenmerkt als “whatever it takes, as long as it takes,” maar zonder een helder gedefinieerd einddoel: “to do what?”   Door te benadrukken dat Oekraïne zelf over zijn toekomst beslist , en het diplomatieke initiatief aan Donald Trump te laten, neemt Europa vooral een afwachtende en reactieve positie in. Een eigen strategische koers ontbreekt, evenals een duidelijke afbakening van hoe Europese belangen zich verhouden tot de strategische doelen van Oekraïne. Elementen van een heldere militaire strategie – een verbinding van ways, means and ends – lijken te ontbreken in de Europese aanpak. 

Ook de middelen die Europa heeft ingezet zijn weliswaar aanzienlijk, maar niet oneindig. Europa heeft met kunst- en vliegwerk de wegvallende financiële en militaire hulp van de Verenigde Staten in 2025 grotendeels weten op te vangen, maar ‘een krimpend aantal Noord- en West-Europese landen levert inmiddels het leeuwendeel van alle militaire steun’.   Hoewel voor het nieuwe Nederlandse kabinet Oekraïne een topprioriteit is en maar liefst drie bewindspersonen inclusief premier Jetten kort na hun beëdiging naar Kyiv afreisden, staat ook in Den Haag de steun onder druk. Een in december 2025 aangenomen Kamermotie over twee miljard extra militaire hulp gaat volgens minister Yeşilgöz niet geheel uitgevoerd worden omdat ‘Nederland niet in z’n eentje alle gewenste steun kan leveren’.  

Dit roept de vraag op wat Europa nu eigenlijk met deze steun wil bereiken? Wat is ruim vier jaar na de grootschalige invasie eigenlijk de Europese theory of victory of overwinningstheorie die ten grondslag ligt aan het huidige beleid? Om deze vraag te beantwoorden beschouwt deze analyse eerst de huidige Europese aanpak en de situatie in Oekraïne en analyseert het de strategische doelstellingen van de verschillende betrokken partijen in de oorlog. Op basis daarvan doet het een aanzet tot het verduidelijken van mogelijke Europese doelstellingen en geeft het handelingsopties voor Europa en Nederland. ‘Europa’ wordt in dit paper expliciet breder opgevat dan alleen de Europese Unie en omvat ook sleutelspelers binnen de Coalition of the Willing, zoals het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen.

De huidige Europese aanpak: structureel te kwetsbaar

Europa wordt in zijn omgang met de oorlog in Oekraïne geconfronteerd met drie fundamentele, onderling samenhangende problemen die de effectiviteit van het Europese optreden ondermijnen. 

1: Europa heeft onduidelijke doelstellingen en is intern verdeeld

Door het niet formuleren van een duidelijke overwinningstheorie loopt Europa het risico dit de facto over te laten aan Oekraïne of de Verenigde Staten. Dit is problematisch omdat Europese belangen niet per definitie overeenkomen met de belangen van Oekraïne of de VS. In sommige gevallen lijken die belangen zelfs tegenstrijdig, zoals bij de ‘vredesplannen’ die recent door de VS en Rusland zijn ontwikkeld. 

De meest vergaande versie daarvan, het ‘28-puntenplan’   dat door Amerikaanse en Russische onderhandelaars was opgesteld, kwam als een schok voor Europa en Oekraïne. De plannen vereisten ingrijpende concessies van Kyiv, zoals het afstaan van de gehele Donbas (de twee meest oostelijke provincies van Oekraïne, Donetsk en Loehansk) en het structureel beperken van de Oekraïense krijgsmacht. Dit zou voor Oekraïne hebben geresulteerd in een feitelijke nederlaag die ook gevolgen zou hebben voor de bredere Europese veiligheid. 

Europa doet wel verwoede pogingen om nauwer bij de onderhandelingen betrokken te worden en is daarin beperkt succesvol. In een later heronderhandeld ‘20-puntenplan’   zijn mede door een Europese interventie veel problematische passages verwijderd of afgezwakt, zoals de formele erkenning van de Krim, Donetsk en Loehansk als de facto Russisch erkend territorium, een verbod op NAVO-toetreding en een volledige amnestie voor oorlogsmisdaden. Van Europa en Oekraïne werd echter ook verwacht dat zij tegemoet zouden komen aan Russische eisen. Eisen die vaak niet in het bredere Europese belang zijn, zoals een formele begrenzing van de totale omvang van de Oekraïense krijgsmacht.

Tot slot wordt het formuleren van heldere en eenduidige Europese doelstellingen uiteraard bemoeilijkt door een gebrek aan eenheid binnen Europa. De dreigingsperceptie ten aanzien van Rusland en de prioriteit die wordt gegeven aan de steun voor Oekraïne loopt ver uiteen. Aangezien een deel van het Europese beleid, waaronder sancties en financiële steun, afhankelijk is van besluitvorming bij consensus binnen de Europese Unie, kunnen individuele EU-lidstaten zoals Hongarije cruciale besluiten blokkeren of vertragen. Een deel van de strategievorming en uitvoering vindt daardoor plaats binnen de Coalition of the Willing, desondanks blijft het traditionele Europese probleem van interne verdeeldheid ten aanzien van Oekraïne voortbestaan. 

2: Reactief beleid en korte-termijnoriëntatie

De Europese benadering is overwegend reactief ten opzichte van de VS en gericht op de korte termijn. Zo is Europa niet of nauwelijks de initiatiefnemer voor politieke onderhandelingen en wordt militaire steun pas geïntensifieerd nadat een militair-operationele noodzaak wordt onderkend. 

Dit blijkt vervolgens ook uit het negatieve karakter van de doelstellingen die wel worden geformuleerd, zoals het voorkomen dat de VS hun betrokkenheid beëindigen. Europese doelen worden vooral geformuleerd in termen van het afwenden van een Oekraïense nederlaag of een vernederend akkoord, het beheersbaar houden van de kosten van de oorlog en het vermijden van een directe militaire confrontatie met de Russische Federatie. Daarmee is helder wat Europa níét wil, maar onduidelijk wat het wél nastreeft, laat staan hoe dat doel bereikt moet worden en met welke middelen Europa daar daadwerkelijk invloed op kan uitoefenen.

3: Gebrek aan initiatief en diplomatieke invloed op onderhandelingen over de Europese veiligheid 
De Europese invloed wordt ondermijnd door een combinatie van interne verdeeldheid, militaire afhankelijkheid en de self-fulfilling prophecy dat alleen de Verenigde Staten doorslaggevende invloed op Moskou kunnen uitoefenen. Met name vanaf het aantreden van Donald Trump heeft Europa ervoor gekozen het diplomatieke initiatief vrijwel volledig bij Washington te laten. Deze overwegend reactieve houding van Europa, in combinatie met het ontbreken van eigen, doorslaggevende Europese militaire capaciteiten, beperkt het vermogen van Europese staten om het politiek-strategische initiatief naar zich toe te trekken. 

Dit is tevens riskant aangezien deze oorlog over veel méér gaat dan Oekraïne alleen; de uitkomst zal ook van invloed zijn op het bredere vraagstuk van de Europese veiligheidsarchitectuur. Hoewel dit te breed is om binnen de context van dit paper uitputtend te behandelen, zijn vraagstukken zoals de positionering van Europese en Amerikaanse troepen en wapensystemen binnen de NAVO, de mate waarin Oekraïne zich kan verdedigen en in hoeverre het kan toetreden tot de NAVO en/of de EU ook direct van invloed op de bredere Europese veiligheid. 

Doordat Europa niet in staat is zelfstandig de dynamiek van de oorlog beslissend te beïnvloeden kunnen zowel de Verenigde Staten als Rusland Europa grotendeels buiten cruciale onderhandelingsprocessen houden. De discussie of Europa eigenstandig met Rusland zou moeten onderhandelen verzandt al snel in een terechte erkenning dat Rusland Europa op dit moment onvoldoende serieus neemt. Europese landen doen er echter ook weinig aan om ervoor te zorgen dat noch Rusland, noch de Verenigde Staten om Europa heen kunnen.

De situatie in Oekraïne: een vastzittende oorlog

Het beëindigen van de oorlog is afhankelijk van politieke onderhandelingen. Een akkoord ontstaat alleen als de doelstellingen van de betrokken partijen elkaar voldoende overlappen. Zo’n overlap, een potentiële landingszone voor een deal, bestaat niet altijd. In dat geval zal de oorlog doorgaan totdat de politieke doelstellingen niet meer behaald kunnen worden met militaire inzet en doelstellingen door minimaal een van de strijdende partijen worden bijgesteld. Een oorlog kan daarnaast ook beëindigd worden wanneer een van de partijen een strategische nederlaag lijdt en capituleert. 

Afbeelding 1 visualiseert de belangen van de strijdende partijen (Rusland en Oekraïne) in samenhang met de belangen van Amerika en Europa in de bredere Europese veiligheidsarchitectuur. Dit schema veronderstelt dat er een zeer smalle landingszone bestaat. Dit is conceptueel een aanname: mogelijk is hier momenteel niet eens sprake van. Dit blijkt mede uit (1) onderhandelingsinspanningen die nog niet in de buurt van een overeenkomst lijken te komen en (2) een Rusland dat nog in succes gelooft. Elke strategie moet de machtsbalans zo verschuiven dat er overlap ontstaat in onderhandelingseisen. Het culminatiepunt is bereikt wanneer geweld niet meer mogelijk is of niet langer leidt tot de gestelde doelen.

1: Inspanningen lijken niet in de buurt van een overeenkomst te komen
Er is daarmee momenteel nog geen consensus over een akkoord. Dat wil zeggen dat de minimale doelstellingen van Rusland en Oekraïne nog altijd te ver van elkaar afliggen. Het evenwicht of ‘equilibrium’ is nog niet bereikt, gezien beide partijen denken posities nog te kunnen verbeteren. Wanneer er geen evenwicht wordt bereikt, duurt de oorlog net zolang voort totdat de situatie op de grond het voor ten minste één van de partijen noodzakelijk maakt om de eigen doelstellingen bij te stellen, of totdat een van de partijen een verlies lijdt en capituleert. Het is belangrijk om vast te stellen dat zelfs het bereiken van een staakt-het-vuren of akkoord geen garantie geeft op een langdurige en rechtvaardige vrede. Een of meerdere partijen kunnen een staakt-het-vuren ook zien als een noodzakelijke tussenstap, die nog steeds past binnen de eigen, oorspronkelijke overwinningstheorie. Het bereikte evenwicht is dan niet stabiel, zoals het ook niet stabiel was na de Minsk-akkoorden van 2014-2015.

2: Rusland gelooft ondertussen nog in succes

Rusland lijkt nog steeds vast te houden aan zijn oorspronkelijke doelstellingen en deze te willen bereiken door hetzij een voor Rusland zeer gunstig onderhandelingsresultaat te bereiken, hetzij door de uitputtingsoorlog voort te zetten. Oekraïne erkent inmiddels dat zijn oorspronkelijke doelstellingen niet langer aansluiten bij de militaire realiteit en is gevoelig voor Amerikaanse druk, maar is ook niet bereid onder alle voorwaarden een akkoord te accepteren. Alhoewel de Russische economie het steeds zwaarder krijgt, lijkt het Russische regime opvallend weerbaar en stabiel. Hierdoor denkt Vladimir Poetin de grootschalige invasie van Oekraïne voorlopig voort te kunnen zetten, ondanks de grote sociale, politieke en economische gevolgen die daaruit voortvloeien.  

Verschillende landen, verschillende perspectieven

Het Oekraïense perspectief

De Oekraïense overwinningstheorie, door president Zelensky geformuleerd als de Ukrainian Peace Formula, en later omgedoopt naar het victory plan, gaat uit van een volledige nederlaag van de Russische Federatie. Oekraïne wil niet alleen het gehele eigen grondgebied terugveroveren; het wil ook herstelbetalingen, gerechtigheid en stevige veiligheidsgaranties, liefst in de vorm van het NAVO- en EU-lidmaatschap. 

Om deze doelen te bereiken moet Rusland ofwel binnenlands zodanig in de problemen komen dat het zich uit Oekraïne moet terugtrekken, ofwel beslissend militair verslagen worden. Óf, vanuit Kyiv bezien het liefst allebei, zodat Rusland in de toekomst ook geen dreiging meer is. Eufemistisch wordt dit omschreven dat ‘Rusland diplomatieke oplossingen zoekt, of dat het zijn oorlogsmachine verliest. ’  

De Oekraïense impliciete doelen gaan daarom verder dan de genoemde doelen; Oekraïense politici, inclusief president Zelensky maken er geen geheim van dat ze Rusland het liefst te gronde zouden richten of zelfs uiteen doen vallen.  Oekraïne heeft zijn aspiraties om al zijn grondgebied terug te krijgen en gerechtigheid te bewerkstelligen nooit echt opgegeven en zal dat vermoedelijk ook niet doen, al beweegt het verend mee met de grillen van president Trump.

Het Russische perspectief

De Russische overwinningstheorie is eveneens uitermate vergaand. De Russische expliciete eisen van erkenning van Russische overname van Oekraïens grondgebied, demilitarisatie en neutraliteit van Oekraïne zijn middelen om een ander doel te bereiken. Het impliciete doel van Poetin is volledige onderwerping en inperking van de soevereiniteit van Oekraïne en het herontwerpen van de Europese veiligheidsarchitectuur. 

Na het mislukken van de oorspronkelijke leadership decapitation strategie, denkt Rusland dit doel nu te bereiken door een uitputtingsslag waarbij de afhankelijkheid van westerse steun de achilleshiel van Oekraïne is. Als die steun wegvalt, verwacht het Kremlin dat het dankzij zijn industriële en demografische overwicht uiteindelijk zijn wil aan Kyiv kan opleggen. President Poetin heeft dan ook meermaals het belang aangehaald van ‘industriële groei van producten en diensten, voornamelijk gebaseerd op een eigen technologische basis’, als randvoorwaarde om uitputtingsoorlog  langer vol te houden dan Oekraïne. Dit is ook niet nieuw: Amerikaanse analisten waarschuwden in 2020 al voor een Russische overwinningstheorie die erop gericht was de Amerikanen af te leiden en te voorkomen dat ze Oekraïne militair zouden steunen. De Russische tactiek daarbij was een combinatie van enerzijds verdeeldheid zaaien tussen en binnen NAVO-bondgenoten en anderzijds de VS ervan te overtuigen regionale doelstellingen na te jagen in de eigen hemisfeer. 

Hoewel het te betwijfelen is dat de ontstane situatie te danken is aan Russisch strategisch handelen, is dit in 2026 wel vrijwel de exacte situatie waarin de wereld zich bevindt. Niet alleen hebben de VS zich met Venezuela en Cuba gericht op het westelijk halfrond, ze zijn ook afgeleid door gebeurtenissen in het Midden-Oosten, wat er ironisch genoeg zelfs toe leidde dat sancties tegen Russische olie zijn afgeschaald. Er heerst een diepe verdeeldheid binnen Amerika, zoals recent o.a. te zien was rondom de protesten tegen ICE,  maar ook het bondgenootschappelijke vertrouwen heeft door Trumps benadering in relatie tot Groenland en zijn ‘laatdunkende opmerkingen over de NAVO-missie in Afghanistan’   forse schade opgelopen.  

Verschillende perspectieven vanuit de VS 

De VS hebben een minder eenduidige en consistente set doelstellingen dan Rusland en Oekraïne. President Biden formuleerde in 2022 twee tegengestelde doelstellingen: het voorkomen van een Russische overwinning, én het voorkomen van strategische instabiliteit, die zou kunnen volgen op een directe oorlog met een nucleaire macht, of het volledig imploderen van Rusland.  Dit leidde tot een door Oekraïne als halfslachtig ervaren beleid waarbij Oekraïne wel genoeg steun kreeg om niet te verliezen, maar niet genoeg om ècht te winnen. Oekraïne kreeg naarmate de oorlog van karakter veranderde wel geavanceerde wapensystemen, inclusief offensieve systemen zoals tanks of raketartillerie, maar geen beslissende deep strike capability die verhoogde escalatierisico’s met zich meebrengen, zoals Tomahawks of Taurus-raketten. De hoop was met name na het mislukken van het Oekraïense tegenoffensief bij Robotyne gevestigd op een Rusland dat uiteindelijk tot inkeer zou komen en eieren voor zijn geld zou kiezen. Dit zou dan mogelijk gecombineerd worden met een Oekraïne dat in theorie zelf mocht kiezen, maar in de praktijk zo weinig keuze had dat het uiteindelijk een teleurstellende deal zou accepteren. De overwinningstheorie van de Biden-regering leek daardoor eerder op risicomanagement. 

Tot slot heeft de regering-Trump de situatie complexer gemaakt door binnen enkele maanden meermaals van strategie te veranderen: van eerst aandringen op een snel staakt-het-vuren in januari 2025 en het dwingen van Kyiv tot vergaande concessies, tot het volledig terugveroveren van het Oekraïense grondgebied in september 2025. De regering-Trump lijkt het beëindigen van de oorlog soms belangrijker te vinden dan de manier waarop dat gebeurt. 

De VS streeft inmiddels ook andere doelen na, zoals het verkrijgen van Oekraïense grondstoffen en het normaliseren van de betrekkingen met Rusland. Trump zelf toont soms meer begrip voor president Poetin dan voor president Zelensky. De Amerikaanse regering lijkt inmiddels aan te sturen op oorlogsbeëindiging en een akkoord waarbij Oekraïne in één of andere vorm gebied moet opgeven en moet afzien van NAVO-lidmaatschap, al dan niet langs de lijnen van het 28-puntenplan in november. Het is onduidelijk in welke mate Oekraïne met Europese hulp erin is geslaagd dit plan bij te sturen in een voor hen gunstiger richting. De Amerikanen nemen op dit moment een rol als bemiddelaar in die op beide partijen druk uitoefenen om te praten, maar lijken nog niet in staat of bereid te zijn om een daadwerkelijk akkoord te forceren. 

Perspectieven van buiten Europa en Noord-Amerika

In de tussentijd formuleerden meerdere actoren buiten Europa zoals China, Brazilië en Zuid-Afrika in verschillende vredesplannen hun eigen gewenste uitkomsten. Deze gingen vooral uit van oorlogsbeëindiging en niet van veelomvattende vredesakkoorden of een overwinning van één van de partijen. Landen in het ‘mondiale Zuiden’  verschillen in de mate waarin ze begrip hebben voor het Russische perspectief of juist het VN-Handvest benadrukken. Ze gaan er wel grotendeels van uit dat er een uitkomst dient te komen die leidt tot een bevroren conflict, ‘waar niemand echt blij mee is, maar iedereen mee kan leven’. 

Europese doelen en belangen 

Hoewel Europa in brede zin zijn doelen tot nu toe vooral negatief heeft geformuleerd worden op basis van de hierboven beschreven aanpak toch de contouren van een Europese overwinningsstrategie zichtbaar. Positief geformuleerd kunnen de drie voornaamste Europese doelen als volgt worden samengevat:

• Doel #1: Een veilig, welvarend en Europees Oekraïne. Het veiligstellen van een sterk en soeverein Oekraïne dat zichzelf kan verdedigen tegen toekomstige Russische agressie en snel maar verantwoord kan toetreden tot de Europese Unie.
• Doel #2: Een internationale rechtsorde waarin macht niet boven recht gaat. Het met een coalitie van gelijkgestemden handhaven van voor Europa cruciale internationale normen en basisprincipes zoals nationale soevereiniteit en territoriale integriteit. Europa heeft een breder strategisch belang om te voorkomen dat macht boven recht gaat en dat een agressor niet wordt beloond met formele gebiedsoverdracht.
• Doel #3: Een veilig en strategisch autonoom Europa: Het inrichten van de Europese veiligheidsarchitectuur op een zodanige manier dat het risico op toekomstig militair treffen met de Russische Federatie wordt geminimaliseerd en Europa een eigenstandige geopolitieke actor kan zijn. Vergaande concessies aan Rusland zoals geëist in het ultimatum van 2021 ondermijnen de Europese afschrikking. 

Europa zou van een ‘overwinning’ kunnen spreken wanneer deze doelen in samenhang worden bereikt. Uiteraard heeft Europa nog méér doelen en belangen, zoals het beheersbaar houden van de kosten voor Europese belastingbetalers, het afdwingen van gerechtigheid voor gepleegde oorlogsmisdaden en het verwerven van toegang tot cruciale grondstoffen en markten in Oekraïne. Deze worden echter in deze notitie beschouwd als afgeleide belangen die op termijn gerealiseerd kunnen worden als de drie belangrijkste doelen bereikt zijn. 

Conclusie en handelingsperspectieven

Tussen droom en daad staan legers, risico’s en economische bezwaren

Een overwinningstheorie moet uitvoerbaar zijn binnen de bestaande mogelijkheden. Europa beschikt niet over onbeperkte politieke, economische en militaire middelen om deze drie doelen tegelijk te realiseren: (1) een veilig, welvarend en Europees Oekraïne, (2) een internationale rechtsorde waarin recht boven macht staat en (3) een veilig en autonoom Europa. Daarom zullen er onvermijdelijk keuzes en afruilen moeten worden gemaakt.  Europa is bijvoorbeeld op de korte tot middellange termijn nog steeds afhankelijk van de Verenigde Staten voor de realisatie van deze doelen; zowel voor wapen- en inlichtingensteun aan Oekraïne (doel #1) als voor geloofwaardige afschrikking van de Russische Federatie (doel #3). Dit beperkt het Europese handelingsvermogen en kan reden zijn tot terughoudendheid om confrontaties met de regering-Trump te voorkomen. Afhankelijkheid is echter geen excuus om uitsluitend op de VS te reageren. Dat geldt zeker niet als Amerikaanse voorstellen strijdig zijn met voor Europa cruciale basisprincipes van de internationale rechtsorde, zoals territoriale integriteit en soevereiniteit. 

Een Europees pad naar een overwinning gaat daarnaast onvermijdelijk gepaard met financiële en materiële kosten, met daarnaast verhoogde risico’s op verdere escalatie of instabiliteit in de Russische Federatie.  Het Europese handelingsvermogen wordt bepaald door de mate waarin het bereid is deze risico’s te accepteren. Europa heeft feitelijk alle gemakkelijke stappen al gezet en er zijn geen goedkope of ongevaarlijke opties meer over. 

Elke stap die serieus verschil zal maken brengt daardoor grotere kosten of risico’s met zich mee. Mocht Europa bereid zijn die te accepteren, dan is de weg naar overwinning wel degelijk nog mogelijk, zowel in Oekraïne als op het Europese continent. De volgende beleidsopties kunnen daarbij worden overwogen, elk met eigen voor- en nadelen:

Opties voor het behalen van doel #1 – Een sterk, soeverein en welvarend Oekraïne

• Optie 1.1: Breng meer economische schade toe aan Rusland
  Europa heeft onbenutte mogelijkheden om significant meer economische schade aan Rusland toe te brengen, zodat het de oorlog niet kan volhouden en op termijn binnenlands in de problemen komt. Hieronder valt onder andere het stoppen van de Russische schaduwvloot – ‘verantwoordelijk voor 65 tot 70% van Russische zeetransport van olie’  - het aanscherpen en beter uitvoeren van economische sancties, het opvoeren van de druk op niet-gebonden landen om niet met Rusland te handelen en het per direct stoppen van Europese aankopen van Russische olie, gas en andere delfstoffen. 
  Nadeel: Dit brengt voor Europa (in ieder geval op korte termijn) significante kosten mee en vergroot de afhankelijkheid van andere leveranciers, waaronder VS. Dit nadeel heeft aan belang toegenomen door de instabiliteit in het Midden-Oosten en stijgende energieprijzen.
• Optie 1.2: Versterk de Oekraïense krijgsmacht met deep strike capaciteiten
  Het is voor Europa een reële optie om de Oekraïense krijgsmacht te versterken met o.a. een betere deep strike capability, zodat het de Russische oorlogsindustrie significant grotere schade kan toebrengen. Hieronder vallen onder andere het leveren van Taurus-raketten en versterkte inlichtingensamenwerking, zodat de afhankelijkheid van Amerikaanse targeting-inlichtingen wordt afgebouwd. 
  Nadeel: Dit vergroot het escalatierisico, is kostbaar en gaat op korte termijn ten koste van de eigen deep-strikecapaciteit van NAVO-landen.

• Optie 1.3: Wees niet bang voor instabiliteit in Rusland en anticipeer erop

  Europa is diep verdeeld over de mate waarin grootschalige instabiliteit in Rusland wenselijk dan wel onwenselijk is, maar kan zich tenminste voorbereiden op de potentiële gevolgen ervan. De angst voor het onbekende zou geen beperking moeten zijn op het Europese handelingsvermogen. Enige mate van instabiliteit in Rusland zou zelfs een optie kunnen zijn om de Europese doelen te bereiken en Europa zou ervoor kunnen kiezen hieraan bij te dragen – inclusief door een offensieve counter-hybrid strategie  te richten tegen Rusland. 
  Nadeel: Het Kremlin kan zulke stappen zien als Europese pogingen tot regime change en daarop navenant reageren. Te veel instabiliteit in Rusland brengt aanzienlijke risico’s met zich mee, vooral wanneer het regime dit als een existentiële bedreiging ervaart.

Opties voor het behalen van doel #2 – Een internationale rechtsorde waarin macht niet boven recht gaat

• Optie 2.1: Weiger erkenning van Russische soevereiniteit ten aanzien van Oekraïens grondgebied
  Europa hoeft niet alle Amerikaanse eisen in te willigen en heeft de keuze om elke vorm van erkenning van Russische soevereiniteit over Oekraïens grondgebied categorisch te weigeren. Als Europa samen met Oekraïne richting de regering-Trump glashelder maakt dat het geen enkele oplossing zal accepteren waarin de VS de agressie van Rusland beloont met grondgebied, haalt het deze optie mogelijk van tafel. 
  Nadeel: Dit kan de betrekkingen met de VS verslechteren, Europa in de rol van spelbederver plaatsen en een overeenkomst tot oorlogsbeëindiging bemoeilijken. Een situatie waarin de VS bijvoorbeeld de Krim als Russisch erkent terwijl Europa dat niet doet maakt sanctie-handhaving lastig.
• Optie 2.2: Accepteer geen beperkingen op Oekraïense soevereiniteit
  Europa heeft de keuze om mee te bewegen met de Russische eisen betreffende neutraliteit en demilitarisatie om de oorlog snel te beëindigen - of om pal te blijven staan voor de Oekraïense soevereiniteit. In het laatste geval dient het duidelijk te maken dat formele inperking van de wens van Kyiv om EU- of NAVO-lid te worden of formele limieten op de Oekraïense strijdkrachten onacceptabel zijn - tenzij Rusland ook limieten op de eigen krijgsmacht accepteert. Als Oekraïne eenzijdig en tegen zijn wil wordt onderworpen aan dergelijke beperkingen, accepteert Europa feitelijk dat Moskou en Washington kunnen tornen aan de soevereiniteit van Europese landen. 
  Nadeel: De VS zal Europa een dergelijke principiële opstelling niet in dank afnemen en het zal een akkoord met Rusland bemoeilijken.
• Optie 2.3: Blijf verantwoording voor Russische agressie en oorlogsmisdaden nastreven
  Rusland heeft reeds een amnestieregeling voorgesteld in het oorspronkelijke 28-puntenplan. Europa staat voor de keuze of het dit zal accepteren of zelf zal blijven streven naar gerechtigheid en verantwoording voor Russische agressie en oorlogsmisdaden. Zelfs als echte gerechtigheid wellicht nooit bereikt zal worden, is het een hoge prijs om het principe van een rechtvaardige vrede te offeren op het altaar van korte-termijn oorlogsbeëindiging. De Oekraïense bevolking zal een akkoord waarin een amnestieregeling voorkomt ook minder snel geneigd zijn te accepteren. 
  Nadeel: Zowel president Poetin als president Trump zijn verklaard tegenstander van het internationale strafrecht en het ICC; Europees weigeren van een amnestieregeling plaatst Europa in de rol van spelbederver. 

Opties voor het behalen van doel #3: Een robuuste Europese veiligheidsarchitectuur

• Optie 3.1: Versterk de afschrikkingscapaciteit van Europese landen snel
  Oekraïne heeft feitelijk vier jaar lang tijd gekocht voor Europa om de eigen verdediging op orde te krijgen. Europa dient daarnaast rekening te houden met het meest gevaarlijke scenario dat de Amerikaanse bijdrage aan de Europese verdediging snel zal slinken, of in zijn geheel stopt. Om minder reactief en volgend tegenover de VS te kunnen zijn en Rusland zelf af te kunnen schrikken kan Europa ervoor kiezen de Europese pilaar binnen de NAVO te versterken en militaire afhankelijkheden van de VS af te bouwen. Europa kan dit ook samen met Oekraïne doen en gebruikmaken van de innovatieve Oekraïense defensie-industrie, gevechtservaring en commandovoering. Nadeel: Dit kost tijd en vergt vergaande defensie-investeringen in met name Europese defensie-industrieën, wat mogelijk tot spanningen met de VS zal leiden. Een sterkere Europese militaire positie wordt ook door Rusland als bedreigend gezien.
• Optie 3.2: Begin onderhandelingen met Rusland over wapenbeheersing op het Europese continent
  Europa kan ervoor kiezen om het groeiende veiligheidsdilemma te beteugelen door idealiter met, maar desnoods zonder, de Verenigde Staten onderhandelingen te beginnen met Rusland over wapenbeheersing op het Europese continent. De Russische veiligheidszorgen zijn deels retoriek. Ze zijn echter deels ook daadwerkelijk gegrond in een Russische dreigingsperceptie die vanuit Europees perspectief overtrokken kan lijken maar voor het Kremlin wel reëel is. Dit kan onder andere worden beperkt door vertrouwenwekkende maatregelen, conventionele wapenbeheersingsafspraken, en militaire risicobeheersingsinstrumenten die zijn ontwikkeld binnen de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). 
  Nadeel: Europese onderhandelingen met Rusland zonder de VS worden door het Kremlin gezien als teken van zwakte of kunnen misbruikt worden. Onderhandelen met Rusland zal weinig opleveren zonder een krachtige, eenduidige en door militaire capaciteiten ondersteunde Europese onderhandelingspositie.