2012: net niet gebeurd

Columnisten horen uit te leggen waarom ze een jaar geleden dingen voorspelden die niet zijn uitgekomen, en waarom dingen wel gebeurden die ze niet hadden voorspeld. Ik vond een jaar geleden dat 2011 het jaar van de pleinen mocht worden genoemd. Op het Tahrirplein in Caïro ontwaakte de Arabische Lente dat jaar pas echt. Het leek de goede kant op te gaan, in de islamitische autocratieën was de stereotype binaire keuze tussen de duivel (reactionaire dictatuur) of Beëlzebub (islamradicalisme) ineens verlicht met een derde optie: een dappere derde weg van een fragiele, liberale oppositie die democratie opeist. De democratie bracht niet de derde weg, maar hielp de Moslimbroederschap in het zadel. Het Tahrirplein is nog steeds het toneel van tanks, het beste wat je ervan kan hopen is een soort vierde weg zoals die al in Turkije wordt beoefend.

Van het Parelplein in Manamah (hoofdstad Bahrein) leerden we waar de grenzen van de Arabische Lente lagen. Bahreinse bulldozers en Saoedische colonnes smoorden daar al in 2011 het protest van tienduizenden opposanten van de sjiitische minderheid, die regime change eisten. Ik schreef: we keken een beetje de andere kant op.

Dat bleef zeker zo, maar het grote 'andere kant uitkijken' gebeurde toch in Syrië, waar het leger van dictator Assad inmiddels veertigduizend burgers heeft gedood en bijna drie miljoen mensen op de vlucht heeft doen slaan. En de wereld blijft argumenten verzinnen waarom het toch beter is om niet in te grijpen.

Ik beschreef een jaar geleden twee andere pleinen die we in de gaten moesten houden: de Beurspleinen, waar de Occupy-beweging van zich liet horen, en het Revolutieplein in Moskou, waar zich op de valreep een volksbeweging tegen de 'corruptocratie' van Poetin leek te ontbolsteren. Ik kan achteraf wel beweren dat ik toen al het gevoel had dat beide het niet zouden redden, maar het is eerlijker om toe te geven dat het grote bankwezen en Poetin het in 2012 makkelijk hebben overleefd.

Een kleine overwinning claim ik daarentegen ten aanzien van het laatste plein dat ik een jaar geleden belangrijk genoeg voor het jaaroverzicht vond. Op het Schumanplein (en in de Wetstraat) in Brussel voltrok zich op 9 december het drama van de Britse aftocht uit Europa. David Cameron heeft die lijn voortgezet in 2012 en ik vermoedde dat Nederland daar spijt van zou krijgen en in de oude Luns-reflex zou vervallen: London erbij houden om een Duits-Frans directoraat te temmen.

De Hollandse reflex is blijkbaar nog sterker dan dat directoraat, want dat kwam er niet. Wie had gedacht dat François Hollande het tot Frans president zou brengen en niet schouder aan schouder, maar eerder tegenover Angela Merkel zou staan in de strijd om Europa te redden? Hoe het ook zij, Nederland maakt zich grote zorgen over een Britse exit.

Laat ik er maar niet omheen draaien, mijn conclusie van een jaar geleden - 'Het lijkt duidelijk: autoriteiten zullen in 2012 aan pleinvrees lijden' - was al een open deur, het is met die vrees bovendien wel meegevallen. Die autoriteiten waren misschien wel bang, maar konden toch tamelijk ongehinderd hun gang gaan. Als 2012 ons - en de autoriteiten - ergens heeft verrast, dan was het niet door die pleinen maar door de grote dingen die niet gebeurden en welhaast waren ingepland.

Griekenland ging wéér net niet failliet, Europa bestaat nog, de euro houdt nog stand, Iran maakte nog geen kernwapen, Israël viel Iran niet aan, de economieën van de BRIClanden bleken toch niet zo hard te groeien en die van India en Brazilië stagneren zelfs, Frans Timmermans werd door een uitgelekt mailtje gezien als de Brutus van Job Cohen, achtte zichzelf daarmee kansloos als partijleider van de PvdA, maar bleek een half jaar later wel de gedroomde opvolger van Uri Rosenthal op Buitenlandse Zaken. En de wereld zal op 21 december niet vergaan, zoals was voorspeld op de Maya-kalender.