Hoe actiever de EU zich opstelt, hoe groter de risico's. Terreur kan ook Europese iconen treffen, zegt Alfred Pijpers.
Waren de gesneuvelde Italiaanse carabinieri in Irak mede slachtoffer vanwege het EU-voorzitterschap dat Italie momenteel bekleedt? Wilden de Saddam-getrouwe guerrilla's een signaal afgeven aan de Europese Unie om zich niet in Iraakse aangelegenheden te mengen? Hoewel er geen directe aanwijzingen voor zijn, hebben de Italiaanse media deze vragen wel opgeworpen. Niet ten onrechte. Nadat aanvankelijk alleen Amerikaanse en Britse doelwitten in Irak werden getroffen, werden vanaf de zomer ook internationaleorganisaties als de VN en het Rode Kruis aangevallen. De Europese Unie zou op zichzelf in dit patroon kunnen passen. De Europese troepen zitten er weliswaar niet namens de EU, maar de EU heeft ingestemd met hun deelname aan de Stabilisatiemacht in Irak.
De EU wil nadrukkelijk een eigen internationale rol spelen, en streeft officieel al jaren naar het bevorderen van de Europese identiteit in de wereld, ook met militaire middelen. De EU leidt al militaire missies op de Balkan en in Afrika. Momenteel wordt door de lidstaten gesleuteld aan een Europese veiligheidsdoctrine waarin ook ruimschoots aandacht wordt besteed aan het internationale terrorisme.
In een recente studie van het veiligheidsinstituut van de EU in Parijs schrijft de Duitse terrorisme-expert Harald Mueller dat de EU door haar grotere aanwezigheidop het wereldtoneel ook kwetsbaarder wordt. Nieuwe dreigingen kunnen zijns inziens de samenhang en de instellingen van de Unie aantasten, alsmede haar identiteit. Sterker nog, volgens hem kan de veiligheid van de Unie ook gevaar lopen zonder dat de lidstaten zelf worden bedreigd.
Een boude bewering. Dat Europa ook het mikpunt kan worden van terroristische aanslagen behoeft geen toelichting. Maar doelwitten binnen de Europese Unie zijn natuurlijk niet hetzelfde als doelen van de Europese Unie. Want hoe zou bijvoorbeeld de Europese identiteit moeten worden getroffen? De aanslagen van 11 september waren alle gericht op de centrale iconen van de Amerikaanse nationale identiteit: het Witte Huis, het Pentagon en de twin towers, de linker-en rechter hersenhelft van het Amerikaanse kapitalisme.
Welke vergelijkbare doelen kan de Europese Unie hier tegenover zetten? De gebouwen van de Europese instellingen stellen architectonisch weinig voor en zijn volkomen onbekend bij het grote publiek. Een kwetsbaarheid met een specifiek-Europese dimensie zou hooguit kunnen liggen in de talrijke eeuwenoude kathedralen, musea, kloosters, bibliotheken, paleizen, en steden, waar Europa, anders dan Amerika, prat op kan gaan. Een bom op het Louvre zal de Europese burgers dieper schokken dan een bom op het Europees Parlement. Dus de suggestie van sommige commentatoren dat de aanslagplegers via de Italiaanse soldaten het EU-voorzitterschap hebben willen treffen, lijkt wat vergezocht. Maar geeft wel stof tot nadenken. Ook met het oog op het naderende Nederlandse EU-voorzitterschap.