Atoomdroom

Langzaamaan wordt er weer over kernwapens gesproken. Om raadselachtige redenen heeft de politiek ze een jaar of twintig laten liggen. Oudere lezers herinneren zich nog massademonstraties op het Malieveld of het Museumplein en deden hun boodschappen in linnen tasjes waarop de leus "Help de Kernwapens de Wereld uit!" stond gezeefdrukt. Wethouder Hekking en de burgemeester van Juinen verklaarden zich na nachtelijke vergaderingen tot "kernwapenvrije gemeente".

Toen werd het stil, namen terrorisme en vredesmissies het debat over, en begonnen we te denken dat we er wel ongeveer vanaf waren. Wie er iets langer over nadacht, wist wel dat die roes aangenaam, maar onterecht was. Landen als India en Pakistan deden kernproeven, Irak en Libië bleken er in het geheim aan gewerkt te hebben, Noord-Korea meldde een bom, Al-Qaida wilde er een kopen of stelen, Iran hield een uraniumverrijkingsprogramma verborgen voor de ogen van het Atoomagentschap.

Pogingen om nieuwe verdragen te sluiten (Verbod op Kernproeven, Verbod op de Productie van Splijtstoffen) halen de eindstreep maar niet of komen niet eens van de grond, oude hoeksteenverdragen (Non-proliferatieverdrag) worden omzeild, vertonen gebreken en hebben niet tot het gewenste eindresultaat geleid - het kernwapenvrije paradijs. Dat laatste steekt, want zolang de officiële atoomwapenlanden van hun eigen verplichte ontwapening een sint-juttemisproject maken, hebben would-be-landen een excuus om zich niet aan hún plicht te houden om nooit kernwapens aan te schaffen. Hier en daar wordt gedacht dat het NPV daarom aan een zijden draad hangt. In 2010 zou het op de review conference erop of eronder kunnen worden en dat zet zowaar de gedachten over het atoomwapen in beweging. In de VS, in Nederland, in de wereld.

Een van de triggers was de ernstige oproep van de Bende van Vier (ex-ministers en senatoren Kissinger, Shultz, Perry en Nunn) tot een kernwapenvrije wereld. Wie hun brieven met een vergrootglas leest, moet concluderen dat ze niet morgen of overmorgen bedoelen, maar de symboliek van hun signaal is niet zonder gevolgen gebleven.

Minister Maxime Verhagen schaarde zich op 27 maart achter de oproep. Dat is niet geheel vrijblijvend, want ook Nederland heeft nog altijd één atoomtaak. Je zou de Amerikaanse atoombommen die op Volkel liggen, klaar om via een dubbele sleutel door Nederlandse F16's te worden afgeworpen, een leasetaak kunnen noemen. Veel van deze vooruitgeschoven atoompionnen heeft Amerika niet meer. Nu de Sovjetdreiging is geweken, passen ze niet meer in het oude scenario waarin ze met tijdwinst tegen het oprukkende Rode Leger konden worden ingezet. Eerder worden ze nu juist wel als onnodig risico gezien, omdat ze een prooi of doelwit van terroristen kunnen zijn.

De oproep van de Bende van Vier stelt dat er daarom maar eens over deze forward based systems gesproken moet worden. Verhagen noemt ze niet, maar steunt de oproep zonder voorbehoud, dus hij zou 'Volkel' in de aanbieding kunnen doen. Ik heb nog een ander idee: misschien kunnen we die leasetaak royaal weggeven aan Israël. Dan slaan wij twee vliegen in één klap. Wij zijn dat terreurrisico kwijt en voor de veiligheid in Europa maakt het niets uit. Voor de veiligheid in het Midden-Oosten wel. Daarvoor kunnen we niet veel, maar zouden we o zo graag eens iets wíllen doen.

Nu, hier ligt een gouden kans. Israël heeft een geheim eigen kernwapen, wat historisch niet onbegrijpelijk is, maar de weg naar een kernwapenvrije zone in dat deel van de wereld (en zelfs een zone vrij van chemische en biologische wapens) blokkeert. Het is ondenkbaar dat enige vredesregeling in het Midden-Oosten enige kans van slagen heeft zonder een Amerikaanse veiligheidsgarantie aan de staat Israël (denkelijk ook aan een staat Palestina). Het is ook ondenkbaar dat Israël zelf afstand doet van zijn kernwapen. De kans dat het zijn kernwapen inruilt voor een harde Amerikaanse nucleaire garantie is niet groot, maar ook niet nul. De leasetaak zou een oplossing kunnen zijn, zou een eind maken aan de onbevredigende situatie dat Israël een nucleaire paria is (wel atoomwapens, geen lid van het NPV) en als excuus dient voor duistere Syrische, Iraanse of Egyptische projecten. Stel dat het geen eenzijdig Nederlands initiatief zou zijn, maar een West-Europees initiatief. Ook Duitsland en België hebben hun eigen 'Volkel'. Voordeel: met een groots gebaar helpen we het kernwapen uit drie landen. Voor Israël ligt het anders, dat zou een grote stap vooruit zetten en dankzij het leasewapen juist kunnen toetreden tot het NPV. De dominostenen zouden de goede kant op gaan vallen, want vervolgens vervalt de reden waarom Egypte en Syrië niet aan het Chemisch Wapenverdrag en het Kernstopverdrag willen.

Ach, ik weet wel dat er nog een paar kleine dingetjes te regelen zouden zijn die ik hier even niet kan noemen. Maar laten we niet direct nog onbezonnener en optimistischer zijn en weer "Alle kernwapens de wereld uit!" roepen, want die droom gaat deze eeuw niet meer uitkomen.