Atoomspion vrij?

Ingenieur Khan blijft verbazen. De Pakistaanse atoomspion heeft vorig weekend opschudding veroorzaakt door te zeggen dat hij in 2004 werd gedwongen tot een schuldbekentenis. Hij bekende toen dat hij verantwoordelijk was voor de nuclear black market die schurkenlanden als Libië, Iran en Noord-Korea van onderdelen voor de atoombom voorzag.

Student Abdul Qadeer Khan snuffelde in de jaren zeventig rond in Nederlandse laboratoria en stal de tekeningen van de ultracentrifuge. Na een genante rechtsgang in Amsterdam ontsnapte hij aan een veroordeling omdat de dagvaarding onvolledig was geadresseerd. Kahn zat toen al in Kahuta, waar hij verder werkte aan zijn heldencarrière en aan de islamitische atoombom. Die kwam tien jaar geleden met veel feestvertoon tot ontploffing. Nederland droeg de last van het schandaal: Pakistan, dat weigert het Nonproliferatieverdrag te ondertekenen, kon uranium verrijken dankzij Nederlandse slordigheid.

Of niet helemaal? Op 8 augustus 2005 verklapte oud-premier Ruud Lubbers dat de Nederlandse regering Kahn wel degelijk had willen arresteren, maar daar bij twee gelegenheden van had afgezien op aandrang van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA. De Nederlandse regering ontkende dit glashard en het werd weer stil. Maar de indruk dat hier meer achter zat dan louter de afhandeling van een gevalletje atoomspionage was niet meer weg te nemen. Op zijn minst leek het erop dat Khan een nuttig instrument in handen van de CIA was geworden en de Amerikanen zicht verschafte op de krochten van de nucleaire onderwereld. In oktober 2003 werd een nucleair zeetransport van het Khan-netwerk naar Libië onderschept. Exit Kadaffi als internationale stoorzender.

Nucleaire paria

De vraag was: werd dit smokkelnetwerk nu alleen maar door Khan c.s. gerund, of ook door de Pakistaanse regering? Generaal Musharaf was na 9/11 de belangrijkste bondgenoot in de War on Terror en kreeg daar miljoenen dollars militaire hulp voor. Dat Pakistan een nucleaire paria was, werd maar even vergeten. In de War on Terror paste geen militaire betrokkenheid van de officiële Pakistaanse regering bij het illegale smokkelcircuit van Kahn. Ingewijden waren dan ook niet verrast toen Khan op 4 februari 2004, vier maanden na de Libische vangst, met een 'vrijwillige' schuldbekentenis kwam. 'Lieve broeders en zusters,' sprak hij snikkend op de tv, 'ik neem de volledige verantwoordelijkheid op mij en vraag jullie om vergiffenis, de regering treft totaal geen blaam.' President Bush zei dat hij hem op zijn woord geloofde. Khan kreeg een prettig huisarrest opgelegd plus de verzekering dat hij geen lastige vragen van het Internationaal Atoomagentschap hoefde te beantwoorden. 'Dat regelt de Pakistaanse justitie zelf wel,' aldus Musharaf. Zo leken de kool en de geit gespaard, hogere politiek gaat nu eenmaal voor.

Meer rechtszaken tegen de smokkelring van Khan verliepen intussen merkwaardig. Een Zwitsers verzoek in 2005 aan de Amerikaanse regering om rechtsbijstand stuitte op een muur van zwijgen. Drie verdachten die onderdeel bleken te zijn van Khans smokkelketen naar Libië waren volgens de Zwitserse pers in werkelijkheid undercoveragenten voor de CIA. Eind mei is bekend geworden dat het onderzoeksdossier van de Zwitserse justitie vorig jaar november (op last van de Amerikaanse regering, fluistert de Zwitserse pers) in de papiershredder is beland. De betrokkenheid van de CIA zou verhuld moeten blijven. Khan zelf klaagt vanuit Pakistan dat daarmee nu ook belangrijk materiaal verloren is gegaan dat bewijst dat niet hij, maar juist het Westen achter de illegale markt in nuclearia zit.

Het tij keert sinds de Pakistaanse verkiezingen in november en Musharaf kan zich nog amper staande houden. Zat Khan nog 'vast' als zelfuitgeroepen schuldige, de nieuwe Pakistaanse regering lijkt minder op te hebben met het Amerikaans-Pakistaanse duivelspact dat Musharaf vrijspeelde en zinspeelt steeds vaker op eerherstel van de nationale held die Khan in eigen land is. De vader van de Pakistaanse atoombom riep zichzelf begin april al uit tot 'redder van de natie' en verlangde meer bewegingsvrijheid. Die heeft hij sinds twee weken, en nu heeft hij Musharaf er ook nog openlijk van beschuldigd hem tot de bekentenis van 2004 te hebben gedwongen. De Pakistaanse militairen verzetten zich tegen Khans vrijlating. Zij zijn mogelijk bang ontmaskerd te worden als medeplichtigen aan de nucleaire supermarkt. Het plot begint zich te ontvouwen. Krijgt Ruud Lubbers gelijk?