Bende van Hier

Wat hebben Jacques Attali, Lakhdar Brahimi, Carl Bildt, Gro Harlem Brundtland, Richard Burt, Jimmy Carter, Hans Dietrich Genscher, Michail Gorbatchov, Vaclav Havel, Douglas Hurt, David Owen, Malcolm Rifkind, Mary Robinson, Javier Solana, Strobe Talbott, Horst Teltschik, Ruud Lubbers en Mabel van Oranje met elkaar gemeen?

Ze delen grote carrières en grote idealen en hebben, samen met meer dan honderdvijftig andere big shots, de Global Zero Declaration ondertekend. Zij vinden dat de wereld ernst moet maken met het afschaffen van kernwapens, een verplichting die is neergelegd in artikel 6 van het internationale nonproliferatieverdrag - een verplichting waar overigens geen einddatum bij staat.

De Global Zero-lijst vormt maar een onderdeel van een langzaam maar zeker aanzwellende beweging die het bijna vergeten maar nog lang niet uitgestorven kernwapen naar de geschiedenis wil bannen. Zo is er ook een groep van burgemeesters van wereldsteden die zichzelf symbolisch tot koning van een kernwapenvrije gemeente uitroepen, er zijn kernwapenvrije generaals, royals, huismoeders, bisschoppen, en het zal wel niet lang meer duren of ook voetbalanalisten, tv-koks en deejays zullen zichzelf kernwapenvrij verklaren. En dan gaat het natuurlijk echt schuiven.

Maar de bekendste en meest serieus te nemen beweging is die van de Bendes van Vier. Begin januari 2007 schreven vier oud-ministers/senatoren een opzienbarend pleidooi voor een kernwapenvrije wereld in The Wall Street Journal. George Shultz, William Perry, Sam Nunn en Henry Kissinger konden niet beschuldigd worden van een soft en pacifistisch verleden, maar verdedigden de stelling dat de Koude Oorlog nu toch heus voorbij was, dat je de opslag van nog altijd 24.000 atoombommen in een wereld vol terroristen en falende staten intussen eerder een groot gevaar dan een geruststelling moet noemen en dat een snelle afbouw dringend nodig en verantwoord is.

De actie van de Vier komt om meerdere redenen op een gevoelig moment.

President Obama nam het Global Zero over, en het fenomeen 'Bendes Van Vier' greep om zich heen. Groot-Brittannië, Duitsland, Italië, Polen en Noorwegen volgden. Deze zomer slaagde Ruud Lubbers, adviseur van de werkgroep die begin van dit jaar het IKV-Pax Christi-rapport Een Kernwapenvrije Wereld publiceerde, erin om ook een Nederlandse Bende van Vier bijeen te brengen. Een Bende van Vier met gezag, want met Lubbers (CDA) zijn in de personen van Frits Korthals Altes (VVD), Max van der Stoel (PvdA) en Hans van Mierlo (D66) de gevestigde partijen vertegenwoordigd.

De actie van de Vier komt om meerdere redenen op een gevoelig moment.

In de wereldpolitiek is het natuurlijk maar een detail, maar de oproep houdt niettemin het momentum in stand van een actie die gemakkelijk tot tientallen landen kan uitgroeien. Een Bende van Bendes. Niet onbelangrijk omdat in mei volgend jaar het nonproliferatieverdrag tegen het licht wordt gehouden - de hoeksteen van het stelsel van wapenbeheersing in de wereld. Rond het NPV hangt een crisisstemming omdat een toekomstbeeld rijst van (weliswaar) minder kernwapens, maar in méér, en verkeerde, handen.

Een trapje lager, in de NAVO, wordt momenteel gewerkt aan een nieuw Strategisch Concept. In gewoon Nederlands houdt dat ook in dat wordt nagedacht over een zinnige rol voor de kernwapens in het bondgenootschap. In het recente Duitse regeerakkoord is alvast de verwijdering van Amerikaanse kernwapens op Duitse bodem opgetekend. Dat maakt de positie van Nederland, waar de vliegbasis Volkel als gastlocatie voor vliegtuigbommen in het geding is, extra pikant. Minister Verhagen veegde onlangs een Kamermotie tegen de laatste Nederlandse atoomtaak van tafel, maar krijgt nu dus te maken met oppositie van een Nederlandse Bende van Vier, aangevoerd door een partijgenoot.

Interessant is ook de rol van de Neerlando-Amerikaan Ivo Daalder, Obama's ambassadeur bij de NAVO. Nog maar een jaar geleden schreef hij, nog niet in die functie, in Foreign Affairs met Jan Lodal het artikel The Logic of Zero. Daalder vindt dat de VS met nog maar duizend kernwapens toe kan, een enorme reductie vergeleken met de zevenduizend nu. Ze moeten voor het overgrote deel van het land af en 'should be deployed at sea' waar ze praktisch onkwetsbaar zijn en minder diefstalgevoelig. Een paar atoomwapens moeten op vliegtuigen (zoals die in Volkel) blijven, omdat ze doelflexibiliteit hebben en omdat ze 'de voortgezette commitment van de VS aan de veiligheid van anderen demonstreren'.

De brief van de Nederlandse Bende van Vier, de opvattingen van Daalder, de woorden van Obama en de verschuiving binnen de NAVO (waarom zou Nederland een taak voortzetten die de Duitse buren al wegschrijven?) brengen een atoomvrij Nederland een stap dichterbij.