Binnenstebuiten het mandaat

Het heeft een paar maanden geduurd, maar Defensie heeft nu toch een klacht ingediend bij de Raad voor de Journalistiek tegen het VPRO-programma Argos. De radiomakers hadden beweerd dat Nederlandse commando's in 2002 in Afghanistan buiten hun boekje waren gegaan. Ze zouden in Kaboel en Kandahar buiten hun mandaat hebben geopereerd. De vraag werd opgeworpen of minister Frank de Grave indertijd zelfs niet voor de gek was gehouden, want Argos toverde ook een 'sheet' van de commando's tevoorschijn waarop stond 'wat willen wij niet kwijt' - en daarop volgde een lijstje van activiteiten die tijdens een bezoek van Frank maar beter niet aan de orde konden komen. Nu zijn militairen die op eigen houtje in verre gebieden opereren ongeveer het ergste wat de Staat der Nederlanden kan overkomen, dus de aantijging is zeer ernstig. De huidige minister, Eimert van Middelkoop, was boos en noemde het een canard. UFO-journalistiek, graancirkels, er was niets aan de hand en als Argos eerder en meer informatie aan zijn ambtenaren had gegeven had het zover niet hoeven komen.

Daar is nogal veel publiciteit over geweest, ook in VN (29 december jl.), waarbij de verwachting werd uitgesproken dat de beloofde klacht uiteindelijk wel niet zou worden ingediend omdat het verweer van Defensie mager was. Sterker nog, dat verweer 'bevestigt zelfs essentiële punten van ons verhaal' volgens redacteur Gerard Legebeke.

Intussen is in Duitsland het boek Endstation Kabul - Als Deutscher Soldat in Afghanistan verschenen, geschreven door Achim Wohlgethan. Het blad Stern publiceerde er vorige week een fragment uit. Wohlgethan, een helicopterpiloot, beschrijft hoe hij met drie andere Duitse militairen in Kaboel werd toegevoegd aan een elite-eenheid van het KCT (Korps Commandotroepen). Maandenlang trok hij met de Nederlanders op, 'de jongens van het KCT werden mijn nieuwe familie'. De eenheid was belast met 'zeer geheime opdrachten van de Kaboel-Brigade'. Het ging niet om incidentele uitstapjes, maar 'Meine Ausflüge mit den KCT führten mich immer wieder auch weit ausserhalb des Verantwortungsbereich des Mandatstruppe'. Immer wieder, dat suggereert aanzienlijk meer dan de drie keren die de minister toegeeft en die waarbij we dan ook moeten denken aan hulpverlening na een aardbeving - niet aan militaire operaties. Wohlgethan beschrijft hoe hij begin augustus 2002 met twee teams van de Nederlandse commando's betrokken raakte bij een vuurgevecht ten zuiden van Kaboel waarbij minstens twaalf Afghanen doodgeschoten zouden zijn, totdat de CIA hen wegstuurde. Hoog in de bergen -dus niet in hartje Kaboel- kwamen de KCT-ers een paar keer bewapende Afghaanse rebellen tegen. Ook schrijft hij hoe een verkenningseenheid op de Grimsonroute, ver buiten Kaboel, twee keer oog in oog kwam met de gevreesde talibanbondgenoot Gulbuddin Hekmatyar - het was maar beter dat ze het gevecht met hem uit de weg waren gegaan omdat hen nadien bleek dat de geallieerden de woeste krijgsheer van de Hizb-i-Islami liever spaarden omdat ze hem tenminste herkenden en wisten wat voor vlees ze met hem in de kuip hadden.

Je kunt niet beweren dat Wohlgethan en Argos de minister nu op de knieën hebben. Wohlgethan is ook maar een bron en Argos voert zijn eigen strijd. De minister zou zelfs kunnen aanvoeren dat Wohlgethan hem nog in éen opzicht steunt, door te zeggen dat al die geheime operaties wel degelijk onder gezag van de Kaboel-Brigade vielen: dat was een ISAF-brigade dus die commando's deden niet stiekem mee aan Enduring Freedom. Daar heeft Argos nog zo zijn twijfels bij. Maar als Wohlgethan geen kletskoek verkondigt zal de ruzie zich concentreren op de vraag hoe grijs het ISAF-optreden destijds eigenlijk was. Grijzer dan de 2e Kamer zich realiseerde, en daar gaat het toch om.

De verdedigingslinie van Defensie is tot nu toe vooral retorisch.

• Als commando's zich buiten het ISAF-domein hebben begeven, mogen we niet vergeten dat 'opereren' echt iets anders is dan 'bergtrainen' buiten de poort. Dat laatste mag.
• Als commando's zich buiten het ISAF-domein hebben begeven, mogen we niet vergeten dat het mandaat sprak over 'Kaboel en omgeving'. ISAF heeft nooit willen zeggen wat onder die omgeving moet worden verstaan, want wilde speelruimte hebben.
• Als commando's op een vel papier kalken 'wat willen we Frank niet vertellen', moeten we dat lezen als 'wat kunnen we Frank vanwege tijdgebrek niet vertellen'.

Maar de hoofdprijs gaat naar de uitleg van defensie over het ISAF-mandaat. In een werkelijk magnifiek staaltje deceptieproza legt de minister ons uit dat we 'duidelijk onderscheid' moeten maken. ISAF-militairen hadden een mandaatgebied (Kaboel en omgeving), wat weer iets anders is dan het verantwoordelijkheidsgebied (waar ISAF bevoegd was om op te treden) en het operatiegebied (waar de Kaboel-Brigade daadwerkelijk optrad), maar mochten in heel Afghanistan vrij reizen (ISAF-statusgebied), al was het maar om van en naar het vliegveld te komen. Je kon dus binnen het statusgebied, binnen je verantwoordelijkheidsgebied, buiten je operatiegebied, maar weer binnen je mandaatsgebied buiten Kaboel binnen een onbepaalde 'omgeving' opereren, maar daarbuitenbinnenstebuiten gerust aan bergtrainingen doen.

Bronnen o.a.:

• Stern 2/2008, Kabul, Elitekämpfer der Bundeswehr am Hindu, p.36-44
• Tweede Kamer 2007-2008, 27925 nr. 278 Bestrijding Internationaal Terrorisme, 28 november 2007.