Branchevervaging Novib en Amnesty niet in hun belang

Organisaties struikelen over vooroordelen.Novib en Amnesty International zijn respectabele non-gouvernementele organisaties (ngo's) die reeds jarenlang goed werk doen: de eerste op het gebied van ontwikkelingssamenwerking en de tweede op het gebied van de bescherming van mensenrechten. Wat minder bekend is, is dat zij zich de laatste tijd in verschillende gradaties tegen verspreiding van markteconomie en mondialisering hebben uitgesproken.

Tijdens een recent radiodebat waaraan onder meer Sylvia Borren, algemeen directeur van Novib en ik deelnamen, verklaarde Borren deel te nemen aan demonstraties tegen mondialisering tijdens internationale conferenties in verschillende hoofdsteden.

Dat riep bij mij de vraag op van wie zij het mandaat daartoe had gekregen. Van de Nederlands regering misschien, die Novib als medefinancieringsorganisatie met ontwikkelingsgelden steunt? Dat lijkt niet waarschijnlijk want vertegenwoordigers van onze regering die deelnamen aan de betrokken vergaderingen, zijn in beginsel voorstander van verdere mondiale handelsliberalisering. Zouden de particuliere donateurs van Novib, waartoe ik zelf behoor, de organisatie dan daartoe hebben verzocht of aangemoedigd? Ik in ieder geval niet.

Met het uitbrengen van het jaarrapport 2001 heeft ook Amnesty International zich geschaard onder de critici van mondialisering, zoals blijkt uit citaten als: 'Globalisering gaat samen met schulden en armoede (...) Deregulering, privatisering en de afbraak van sociale voorzieningen hebben geleid tot grotere ongelijkheden in veel landen (...). De voorspelbare en bijna onvermijdelijke gevolgen van deze toenamevan armoede lopen parallel met escalatie van schendingen van mensenrechten.'

In deze passages wordt een causaal verband gesuggereerd tussen markteconomie, mondialisering en de schending van mensenrechten. Het is juist dat er een samenhang kan bestaan tussen een politiek-economisch systeem en de eerbiediging van de mensenrechten. Nazisme en fascisme vormen hiervan beruchte voorbeelden. Ook het Sovjet-communisme hoort in deze rij thuis. Zo vertelde Stalin eens aan Churchill dat er in de Sovjetunie tien miljoen koelakken (zelfstandige boeren) waren geliquideerd wegens hun verzet tegen de collectivisering van hun boerderijen. Maar dat was nog kinderspel vergeleken met het aantal slachtoffers van de zuiveringen die sedert 1949 in China hebben plaatsgevonden, dat op meer dan zestig miljoen wordt geschat. Het gaat hier om voorbeelden van de gevolgen van politieke terreur die onlosmakelijk verbonden was met de genoemde maatschappelijke systemen.

Maar is er ook steun voor de stelling dat er een directe causale samenhang bestaat tussen markteconomie en mondialisering enerzijds en een escalatie van de schending van de mensenrechten anderzijds? Naar mijn mening is dat niet het geval.

We mogen niet vergeten dat de moeilijkheden waarin vele landen zich thans bevinden het resultaat zijn, niet van markteconomie en mondialisering, maar van armoede en ellende die ten nauwste samenhangen met het echec van politiek-maatschappelijke systemen die tot nog toe in die landen hebben gefunctioneerd en het wanbeleid dat daar is gevoerd. Voortzetting daarvan is een doodlopende weg.

Daarom hebben vele landen vrijwillig voor transformatie in de richting van markteconomie en mondialisering gekozen. Dat er in deze overgangsperiode vele moeilijkheden zijn te overwinnen en dat mensenrechten in roerige tijden soms minder goed worden nageleefd, is niet verwonderlijk. Maar dat dit inherent zou zijn aan markteconomie en mondialisering is onwaar.

Uit het oogpunt van 'stakeholder value' zou het een goede gedachte zijn als beide organisaties zich meer zouden beperken tot hun kernactiviteit, en tendentieuze stemmingmakerij achterwege zouden laten tegen een economisch systeem dat ondanks al zijn tekortkomingen, in vergelijking met alle alternatieve maatschappelijke stelsels nog steeds 'the greatest happiness for the greatest number of people' garandeert.