Clinton kiest voor Azië; Europa blijft navelstaren

Slechts twee weken na haar beëdiging als minister van buitenlandse zaken onderneemt Hillary Rodham Clinton haar eerste reis naar het buitenland. Traditioneel is Europa of het Midden-Oosten de eerste bestemming van elke nieuwe Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, maar ze reisde naar Azië. Het belang van Clintons keuze lijkt veel Nederlanders - en vele Europeanen met hen - te ontgaan.

Het ontbreken van een debat hierover is tekenend voor de beperkte aandacht in Europa voor de fundamentele veranderingen die zich in de internationale orde voordoen. Het is hoog tijd dat Europese beleidsmakers de blik weer naar buiten richten en meer aandacht schenken aan Europa's strategische positionering in de wereld. De relaties tussen de Verenigde Staten en andere machtscentra in de wereld veranderen snel, de beleidsvorming in Europa blijft achter.

Minister Clinton bezocht Japan, Indonesië, Zuid-Korea en China. Tijdens een debat in de Asia Society in New York motiveerde Clinton vooraf haar keuze voor Azië door onder andere te wijzen op het strategische gewicht van de regio. Volgens de minister zijn veel van de wereldwijde uitdagingen waar de VS in de toekomst voor zullen staan, afhankelijk van beslissingen die in Azië worden genomen.

Haar uitspraken impliceren dat het strategische gewicht van andere delen van de wereld - Europa - minder groot is. Voor het Amerikaanse buitenlandse beleid ligt de grootste prioriteit in elk geval op dit moment bij de betrekkingen met Azië.

Deze ontwikkeling is van grote betekenis voor de Europeanen, die lange tijd Amerika's belangrijkste partners waren. Washington heeft in toenemende mate de keuze met wie het samenwerkt om internationale problemen aan te pakken. Dat is goed voor mondiale samenwerking, maar het betekent ook een afname in de internationale invloed van Europa.

Het is niet een proces dat Europa zou moeten proberen tegen te houden, maar wel iets waarop ingespeeld moet worden. Liefst in een zo vroeg mogelijk stadium; op de lange termijn zullen de gevolgen immers waarschijnlijk net zo ingrijpend zijn als het einde van Europa's koloniale macht en de opkomst van de VS in het midden van de twintigste eeuw.

Het tijdig inspelen op veranderende machtsverhoudingen vereist in de eerste plaats een interesse voor wat er elders gebeurt. Dat deze interesse veelal ontbreekt blijkt uit het feit dat in de Europese media amper wordt stilgestaan bij de betekenis van Clintons reis. De ongebruikelijke keuze voor Azië als eerste bestemming wordt gebagatelliseerd, en gezien als poging om de banden met oude bondgenoten aan te halen en het belang van een goede relatie met China te onderstrepen.

De suggestie wordt hiermee gewekt dat Europa onverminderd van groot belang is, en dat Amerika slechts symboolpolitiek bedrijft om de Aziaten niet het gevoel te geven dat ze vergeten worden. De woorden van Clinton maken echter duidelijk dat deze interpretatie ongefundeerd is: ze gaat naar Azië vanwege het strategische gewicht van de regio. Ondertussen is Europa vooral met interne kwesties bezig, en lijkt het niet onder ogen te willen of kunnen zien dat de wereld niet wacht met veranderen tot de Europese Unie af is.

In Azië sprak Clinton vooral over de mondiale economische en financiële crisis, alsook over klimaat, veiligheid - denk aan Noord-Korea, Iran - en humanitaire kwesties zoals Darfur. Ten aanzien van al deze mondiale vraagstukken heeft ook Europa grote belangen en is de Unie een belangrijke partner van de VS. Juist om die reden is het opvallend dat de Amerikaanse minister eerst met haar collega's in Aziatische landen gaat praten.

De nieuwe Amerikaanse regering verlegt de nadruk van de transatlantische naar de transpacifische betrekkingen. Europese landen moeten inzien dat de tijd dat Azië slechts om economische redenen een belangrijke partner was, voorbij is. Laat Nederland strategisch en inzicht en politieke realiteitszin tonen, en de discussie over herpositionering van Europa hoog op de Brusselse agenda zetten.