Cyprus is niet alleen een financiële maar ook geopolitieke kwestie

[Column Ko Colijn in Vrij Nederland] De crisis in Cyprus was een kans geweest om een veel groter probleem op te lossen

Cyprus is een piepklein land, één miljoen inwoners, nationaal inkomen slechts 0,2 procent van de gehele Europese Unie. Knap dus om er een enorme crisis van te maken die niet alleen de regio, maar heel Europa en zelfs de rest van de wereld weet te beroeren.

Gebeurt wel vaker met vergeten eilanden (Ierland, IJsland, Falkland-eilanden) omdat principes dan de kans krijgen hoog opgespeeld te worden. Soms liggen ze ook geopolitiek 'interessant', en dan moet je helemaal goed in de gaten houden wat er gebeurt. Als de high politics zich er niet mee bezighoudt, dan kunnen ze een prooi worden van de niet zo hoge politici. Dat is niet denigrerend bedoeld, maar ministers van Financiën leggen toch andere accenten dan ministers van Buitenlandse Zaken. Ik wil alleen maar zeggen dat het geopolitieke lot van zo'n eiland dan een beetje anders ingeschat kan worden.

De binnenlandse politiek gaat dan ook ineens een woordje meespreken. Bondsdagverkiezingen in september speelden zeker mee bij de Duitse eis om Cyprus niet de zeventien miljard euro te lenen die het nodig heeft, want daar heeft de Duitse belastingbetaler geen zin in. Waarom de deposito's van luie Russische tycoons op Cypriotische banken beschermen, terwijl hardwerkende Noord-Europeanen op de blaren moeten zitten? Dat leidde dus tot de eis dat alle rekeninghouders bij Cypriotische banken een beetje mee moesten bloeden. Hoe redelijk ook, de effecten waren Europawijd en levensgevaarlijk. Want hoe vaak Jeroen Dijsselbloem ook sorry en 'zo is het niet bedoeld' zei, het signaal aan Italianen en Spanjaarden was toch dat de depositogarantie niet heilig was. Bij elke volgende crisis in die landen kunnen we nu alleen maar hopen dat een bank run uitblijft en de chaos ons bespaard blijft.

Het Grieks-Cypriotische parlement schreeuwde 'schande' en stuurde de regering naar Moskou om te informeren of daar wellicht een paar miljard lag. Met een juist aangeboorde gasbel als onderpand.

Hadden de Russen 'ja' gezegd, dan was een EU-lid half Russisch geworden. Misschien hadden de Russen zelfs wel geredeneerd dat het in Syrië toch een aflopende zaak was voor het regime Assad en zouden ze Cyprus een aantrekkelijk alternatief hebben gevonden voor de Syrische marinebasis Tartus (de enige die de Russen nog hebben buiten de Bosporus).

NAVO-lid Turkije, dat sinds 1974 het noordelijk deel van Cyprus bezet houdt, zou zeker niet gecharmeerd zijn van zo'n ontwikkeling. En daarom de NAVO zelf ook weer niet. De Amerikanen beschouwen de Middellandse Zee, zo vlak bij het Midden-Oosten, als binnenwater voor hun Zesde Vloot en binnenkort ook platform voor het raketschild dat Europa moet beschermen tegen Iraanse raketten. Op een nieuw klein Koud Oorlogje in het oostelijk bekken van de Middellandse Zee zitten we niet te wachten.

Ach, was de EU maar niet alleen een markt met lastige lidstaten en een onvolmaakte eurozone met ministers van Financiën en regeringsleiders die aan de volgende verkiezingen moeten denken. Zagen ze nu ook maar eens in hoe handig het is om één buitenlandse politiek te hebben, en vooral één visie op dat grotere belang: stabiliteit. Misschien biedt zo'n eurocrisis dan zelfs ongekende mogelijkheden. In elk geval was de afweging dan mogelijk anders geweest en had de EU die ontbrekende zes miljard zo op tafel gelegd, in ruil voor een oplossing van het Turks-Griekse conflict dat al veertig jaar voor zoveel ellende zorgt.

In 1995 was het bijna zover: onder Frans voorzitterschap kreeg de EU de Grieken en Turken bijna tot een deal. De Grieken zouden EU-hulp aan Turkije niet langer blokkeren, Cyprus zou tot een soort federatie worden herenigd en dan lid van de EU kunnen worden. Dit Annan-compromis lag voor het grijpen, maar werd door de Grieks-Cyprioten verworpen. De EU had het nu misschien uit de kast moeten halen en als voorwaarde aan de redding van Cyprus moeten verbinden. Dan hadden we nu niet gezeten met een dreigende bank run, en een probleem van veel meer dan zes miljard minder gehad.