De Europese Unie als binnenland

Na het nee tegen de grondwet is politiek Den Haag bevangen door vrees voor Europese bemoeizucht. Met grote graagte worden voorbeelden van Europese regelgeving aangehaald ter illustratie van de ontembare en ridicule regeldrift die vanuit Brussel over ons wordt uitgestort. Dat het hierbij vaak gaat om regels waaraan Nederland loyaal heeft meegewerkt, wordt daarbij gemakkelijk vergeten. Om maar niet te spreken van voorbeelden waarbij Nederland zelfs aan de wieg heeft gestaan van Europese regelgeving waarover in tweede instantie het misbaar niet van de lucht is.

De stemming is duidelijk. Onder de vlag van de subsidiariteit moet Brussel terug in het hok. Een stemming die politiek breed leeft. Zo kraaide de PvdA in een recente opwelling van Euroscepsis dat Brussel zich verre moet houden van ons maatschappelijk middenveld, met als voorbeelden gezondheidszorg en de woningbouw. Dat diezelfde PvdA eerder na het afschudden van de ideologische veren, dat middenveld aan de markt heeft verkocht en daarmee accepteerde dat de Europese regels inzake mededinging van toepassing zijn, is men blijkbaar in deze kringen even vergeten. Niet dat deze neiging alleen bij de sociaaldemocraten heerst. Een variant hierop vertoonde minister Hoogervorst toen hij met droge ogen wist te beweren dat Europa hem geen andere keuze liet dan expats in het kader van het nieuwe zorgstelsel hoge premies op te leggen. Een bewering die aantoonbaar onjuist bleek te zijn.

Het zijn voorbeelden uit een lange rij die illustratief zijn voor een onbedwingbare neiging 'Brussel' als zondebok te gebruiken dan wel geen verantwoordelijkheid te nemen voor gemaakte keuzes.

Het behoeft geen betoog dat dit gedrag schadelijk is voor het draagvlak voor de Europese integratie. Hypocriet als het is, dat zou nog niet zo erg zijn als Nederland geen grote belangen heeft bij dat integratieproces. Dat is wel het geval. Dat blijkt niet alleen op het welbekende terrein van de economie, waar Nederland als distributie- en exportland welbeschouwd niet bestaat zonder een open Europese markt. Maar ook op een terrein waar momenteel veel over te doen is, dat van de bescherming van het milieu, is evident dat de kwaliteit van onze leefomgeving in de dichtbevolkte delta die Nederland nu eenmaal is, staat of valt met Europese samenwerking.

Europese regelgeving inzake de natuurlijke habitat, de kwaliteit van water en lucht, de nitraatrichtlijn - zaken waarover veel opwinding en misbaar is ontstaan - zijn niet door 'Brussel' opgelegd. We zaten er bij en stemden er mee in, juist omdat Nederland belang heeft bij Europese regels gericht op een hoog beschermingsniveau.

De problemen van vandaag zeggen dan ook meer over de wijze waarop Nederland zelf met Europa omgaat dan dat zij bewijzen dat Brussel zich te bemoeizuchtig opstelt. Allereerst blijkt dat Nederlandse beleidsmakers en politici zich herhaaldelijk laten verrassen door de effecten van Europese afspraken, waarmee zij eerder hebben ingestemd. Die verrassing is zoveel opmerkelijker waar die effecten en mogelijke problemen vaak vooraf bekend waren. In het bijzonder de politiek - de Kamer voorop - loopt in deze achter de feiten aan, met als schrikreactie misbaar en paniekvoetbal. Ten tweede komt naar voren dat het nog altijd onvoldoende lukt om tijdens de onderhandelingen over Europese regelgeving reeds te anticiperen op de fase van implementatie van diezelfde regelgeving. En, tot slot, uitvoering van EU-regelgeving vraagt in veel gevallen om een integrale aanpak met inzet van meerdere departementen. Ook dit blijkt in deze verkavelde polder vaak te hoog gegrepen.

Het ontbreekt recent niet aan voorstellen om het beter aan te pakken. Een zwaardere Europese rol van de premier, meer betrokkenheid van de burger, een actievere opstelling van de Kamer. Allemaal prachtig. Maar het verhaal begint met het onderkennen van wat in Brussel borrelt, met het vroegtijdig in kaart brengen van de gevolgen ervan en met de politieke bereidheid zich daadwerkelijk serieus met de Unie bezig te houden. Dat laatste is toch wel het minste dat Europa in het binnenland verdient..