De komkommer als massavernietigingswapen

Elk tijdperk zijn eigen obsessie, dus zijn eigen paradigma. Vijf of tien jaar geleden had de EHEC-bacterie tot een heel ander soort paniek geleid dan nu. Het meest opvallend aan de crisis nu is toch wel dat het woord terrorisme nog niet één keer is gevallen. Er wordt gezocht naar foute restaurants in Lübeck, vieze Spaanse keukens, Hamburgse straatpoep, ongewassen slagershanden, rommelige taugéboerderijen, allemaal raadsels die zich ergens in de voedselketen lijken te verstoppen. Niet erbuiten.

Dat was na elf september wel even anders. Had iemand ergens in een drukbezocht restaurant een beetje zout op tafel gemorst, dan werd de FBI erbij gehaald of de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding, want dan kon dat witte bergje wel eens een snuifje antrax zijn. Deskundigen werden voor de camera gesleept om uit te leggen dat Al-Qaida in geheime grotlaboratoria onderzoek deed naar klimaatwapens, die zij vlak voor de kerncentrales aan de kust van hooggeïndustrialiseerde samenlevingen (er zijn dikke rapporten geschreven over The Perfect Storm) zou loslaten. Nu is het stil.

Deze omslag in denken is levensgevaarlijk. Agroterrorisme en bioterrorisme waren net ingeburgerd, jarenlang is er met dure overheidscampagnes op ons ingepraat, onze 'security awareness' eindelijk op peil gebracht, en nu laten we het na tien jaar alweer uit onze handen glippen. Onbegrijpelijk, want de EHEC-bacterie is een schoolvoorbeeld van bioterrorisme. Natuurlijk is er in de eerste plaats het motief: de Amerikanen hebben Osama bin Laden naar de andere wereld geholpen en dat vroeg om onmiddellijke wraak. Het was ook volkomen logisch de wraak te laten beginnen vanuit Hamburg, de stad waar exact tien jaar geleden de kapers van de 9/11-vliegtuigen in opdracht van Bin Laden hun legendarische schanddaad uitbroedden en prepareerden. Net als toen ging het niet om een aanslag met echte wapens, maar om iets onschuldigs dat tot duivelse dingen in staat bleek. Nu is de terrorist weer een stap verder.

Verkeersvliegtuigen, een paar vlieglessen, stanleymesjes, dat was destijds genoeg. Maar het kan nog onschuldiger, en goedkoper. De komkommer en de tomaat zijn symbolen van het Niets, plat water verpakt in een groene of rode schil, en ze kosten bijna nul. De moderne terrorist heeft intussen ook allang door dat het niet om de vernietiging zelf gaat maar omde angst voor de vernietiging. Het bericht over de verderfzaaiende komkommer is meer ontwrichtend dan de bedorven groente zelf, het gerucht is al voldoende om de samenleving de stuipen op het lijf te jagen. Met de komkommer is een ideaal massavernietigingswapen gevonden. Sterker nog, het zijn massaconsumptiewapens, het slachtoffer koopt ze zelf. Kan het uitgekookter?

Geniaal is ook de strategie van de terroristen om de aanslag níét op te eisen. Dat gebeurde vroeger steevast een paar dagen na de aanslag, maar daarmee werd een belangrijke troef uit handen gegeven. Dom, want iedereen wist dan waar de oorzaak moest worden gezocht, allerlei andere mogelijke dreigingen konden meteen worden weggestreept en dat speelde de opsporingsinstanties in de kaart. Het ontwrichtingseffect is veel groter door de onzekerheid zichzelf te laten uitzaaien. Zwijgen en laten speculeren, dat is de beste strategie. Henk Bleker roept op tot oorlog met Duitsland omdat ze daar zonder een spoor van bewijs Nederlandse kwekers zwart maken, kwekers beginnen een campagne tegen varkensboeren, varkensfokkers leggen de zwartepiet bij taugékwekers, Hamburg schuift de schuld door naar Lübeck, de agrosector suggereert dat het biogas de schuldige is, Europa is boos op Rusland, kortom dit wapen verspreidt zichzelf, daar is geen non-proliferatieverdrag of War on Terror tegen opgewassen.

Zelf weet ik toevallig ook precies waarom Lübeck een sleutelrol in de geheime strategie van de komkommerterroristen speelt. In deze fraaie oude Hanzestad bracht ik vorige zomer enige dagen van mijn vakantie door. Het was broeierig in de stad waar Thomas Mann zijn Doctor Faustus baarde. Een van de oriëntaalse restaurants, ik zeg niet welke, was zo vol dat wachtende gasten van aperitieftafeltjes naar amusetafeltjes naar voorgerechttafeltjes naar uiteindelijke dinertafeltjes werden doorverhuisd. Na het diner kreeg men de rekening gepresenteerd en werd de gast geacht zelf te hebben onthouden welke tafelnummertjes hij allemaal had afgewerkt. Het leidde tot verwarring en woordenwisselingen over onbetaalde gangen (komkommersalade!) met verblufte gasten en ruwe dreigementen door de eigenaar: nare Hollander, ik krijg u nog wel. U hoeft hier voorlopig geen tzatziki meer te komen eten!