De krijgsmacht als Zwitsers zakmes

Het kabinet-Balkenende IV is niet gevallen over de zorg, de hypotheekrente, de pensioenen of het rekeningrijden, maar over de buitenlandse inzet van de krijgsmacht. Toch gaan de debatten in Den Haag over heroverwegingen, de eigen portemonnee. De luiken sluiten zich wel degelijk. Jammer voor de duizend deskundigen, honderden ambtenaren en tien denktanks die zich de afgelopen twee jaar het leplazarus hebben gewerkt aan de Toekomstverkenningen Krijgsmacht, een dikke studie naar wat Nederland in 2025 nodig heeft om zich staande te houden in de woelige wereld.

Opgelegd pandoer, wist de pers in 2008 al te voorspellen, want die studie diende gewoon als dekmantel om een verhoging naar de door de NAVO verlangde 2 procent (in werkelijkheid nu 1,4 procent) te rechtvaardigen. Maar een half jaar later brak de economische crisis uit en sloeg de stemming om: redden wat er te redden valt. Er kwamen Heroverwegers die de Verkenners op de hielen zaten.

Heroverwegingswerkgroep 20 joeg op anderhalf miljard bezuinigingen. Dat was meer dan de Verkenners uiteindelijk nog verantwoord vinden. Die zijn vorige week tot de conclusie gekomen dat de krijgsmacht bij dergelijke bezuinigingen door het ijs zal zakken en trekken een streep: neem geen beslissingen waar je spijt van krijgt, duik niet onder de zogeheten no regret-grens. Voorbeeld: als je nu de onderzeebootdienst zou afschaffen, bespaart dat geld, maarkun je hem over tien jaar niet meer invoeren.

De Heroverwegers vonden echter dat de minvarianten van de Verkenners nog lang niet genoeg geld opleverden en doen spectaculaire voorstellen die ver onder de no regret-grens liggen, zoals herinvoering van de opkomstplicht, of bijna-afschaffing van de marine, en afscheid van tanks en artillerie. Defensie houdt zijn hart vast, maar is misschien niet eens ongelukkig met alle aandacht voor hypotheekrente en maagzuurtabletten. Zolang de discussie daarover gaat, blijven de militairen misschien buiten schot.

En wat zeggen de grote politieke partijen in deze draaikolk van rapporten en voorstellen? PvdA en VVD zullen deze week pas met hun verkiezingsprogramma komen. Daar heeft men dus wel een snelle blik in de rapporten kunnen werpen.

De PvdA, die 'de rug recht hield' en - wat je er verder ook van vindt - de binnenlandse belofte van weggaan uit Uruzgan belangrijker vond dan het verzoek van Obama om nog even te blijven, zegt dat 'besparingen mogelijk' zijn, maar wil nog steeds een multifunctionele krijgsmacht, die er niet alleen voor de Nederlandse veiligheid is maar ook optreedt in het belang van internationale rechtsorde, dus ver over de grenzen.

De VVD ongetwijfeld ook, maar die verdedigt op haar website unverfroren 'opkomen voor het nationaal belang'. De rubrieken 'Defensie' en 'NAVO' ontbreken op het weblexicon partijstandpunten, en dat is wel eens anders geweest.

GroenLinks schrijft doodleuk dat 'de verdediging van het eigen en NAVO-gebied wordt geschrapt uit de hoofdtaken van het Nederlandse leger', we mogen blijkbaar alleen naar Afrika. Dat is precies het omgekeerde van wat de PVV wil, althans volgens een kopvod van Kamerlid Brinkman dat hij al in de kerstvakantie schreef. Gooi de internationale rechtsorde uit de grondwet, eigen veiligheid eerst. Het

CDA slaat nog even terug naar het rechte-ruggenbeleid van Wouter Bos c.s. en schrijft dat Nederland een 'betrouwbare bondgenoot' moet zijn en dat 3D-operaties 'meer commitment van Nederland dan een harde, korte termijn einddatum vereisen, rekening houdende met internationale ontwikkelingen en omstandigheden'.

D66 is breedvoerig maar onduidelijk. Wel duidelijke ambities: de NAVO, en dus onze krijgsmacht, moet zich toeleggen op bescherming van Nederland en stabilisatieoperaties in den verre. Je kunt ook zeggen: geen interventies meer. Maar D66 zegt niets over bezuinigingen en geeft voorrang aan een Europese veiligheidsmacht. Die laat zich niet in een pennenstreek in de NAVO inpassen. En het internationale terrorisme moet weer wél worden bestreden, wat weer verder gaat dan 'verdediging en stabilisatie'.

De SP wil dat Nederlandse militairen alleen nog maar 'onder strikte voorwaarden en in het kader van de VN worden ingezet voor vredesoperaties'. Dan denk ik aan Afghanistan, maar dat vindt de SP nu juist een 'dodelijke vergissing', dus tja.

De Verkenners laten in hun studie de keus aan de politiek, maar laten ook doorschemeren dat onze krijgsmacht er in 2025 als een Zwitsers zakmes moet uitzien: multifunctioneel. Onze politieke partijen plukken inderdaad een beetje aan zo'n zakmes: snijden met een kurkentrekker, een fles openen met een mes en je nagels vijlen met een priem. Het wachten is nog op een blikopener.