De Nederlandse terugtrekking valt samen met steeds somberder nieuws uit Afghanistan

De eerste les is dat het een ingewikkelde operatie was waarin we al meteen ondervonden dat je het beroemde 'brede draagvlak' dat je in Nederland voor buitengewone missies van de krijgsmacht nodig hebt, op nauwelijks te verzoenen gronden moet winnen. Vechten én opbouwen, waarbij de ene helft van het draagvlak liever geen weet moet hebben van de realiteit van de andere helft. In dat opzicht is de missie trouwens wonderlijk geslaagd. Nederland is de onschuld voorbij, en de ongemakkelijke combinatie van amandelbomen planten en 'af en toe een flinke mep uitdelen' resulteerde in een Hollands model dat bij de ISAF-bondgenoten verbazing, maar ook steeds meer waardering oogstte. Al weet ook de Nederlandse commandant tot op de dag van vandaag niet zeker of de boer die hij overdag hartelijk de hand schudde 's nachts niet toch een bermbom legde.

De tweede les is dat we al heel snel merkten dat regels er zijn om de hand mee te lichten. Je moet soms zakendoen met warlords om te zorgen dat je spullen veilig aankomen uit Karachi, en je moet dikke Haagse aanschafprotocollen even vergeten als je snel Bushmasters moet kopen waarmee je bermbommen kunt trotseren. Red tape cutting, improviseren, het moet geen gewoonte worden, maar het zijn niet de slechtste ervaringen die een overgebureaucratiseerde organisatie als Defensie op zijn tijd kan overkomen. De politiek heeft altijd in een kramp gezeten als het om de missie ging.

Er was argwaan jegens het doel van de missie zelf: liepen we aan de Amerikaanse leiband? Waarom levens op het spel zetten in een middeleeuws land waar een buitenlandse mogendheid nog nooit zonder staart tussen de benen was afgedropen? Kweekten we daar nu juist geen terroristen in plaats van ze te bestrijden? Waarom moest Nederland kastanjes uit het vuur halen die andere NAVO-landen lieten rusten? Argwaan, die werd gecompenseerd met bewieroking van de professionaliteit en toewijding van onze jongens. Dat was terecht, maar intussen knarsten de pantservoertuigen uit elkaar, droogden de munitievoorraden op, en schreven partijdeskundigen verkiezingsprogramma's waarin rustig anderhalf miljard euro op Defensie bezuinigd gaat worden en internationaal optreden een sluitpost wordt.

We vertrekken uit Uruzgan op een ongelukkig moment om een reden die niets te maken had met internationale veiligheid. De PvdA is uitgezwaaid en toegezongen door de taliban en mag verder hopen dat de Amerikanen die de missie overnemen de zaak een beetje in de hand weten te houden. Mullah Omar mag echter ook toosten op het succes van Geert Wilders, want als het aan de PVV ligt zal de Nederlandse krijgsmacht voortaan niet meer in Tarin Kowt maar in Gouda opereren.?Gelukkig waren er op 1 augustus nog geen berichten over hossende militairen en drinkende kroonprinsen in Tarin Kowt; we hebben sinds Srebrenica in elk geval geleerd om de aftocht een beetje sober te houden.

- 'Uruzgan ligt misschien spoedig aan de verkeerde kant van de grens'

Het toeval(?) wil dat de Nederlandse terugtrekking - waartoe om zuiver binnenlandspolitieke redenen werd besloten - keurig lijkt samen te vallen met, ja zelfs gerechtvaardigd lijkt te worden door, steeds somberder nieuws uit Afghanistan. Hoewel ze feitelijk weinig toevoegen aan wat we al weten over de 'onwinbaarheid' van de oorlog en het dubbelspel van bondgenoot Pakistan, mobiliseren de WikiLeaks-lekken politieke krachten die het gevoel van nutteloosheid van de oorlog en de weerzin ertegen uitvergroten.

Minder dan een jaar nadat Obama ('Yes we can') zijn necessary war opnieuw en vol optimisme liet uitwerken door generaal McChrystal, is deze al van het toneel verdwenen en wordt er alweer volop gespeculeerd over nog nieuwere exitscenario's die het verlies een troostend randje moeten geven. In een van die scenario's, bepleit door de voormalige Amerikaanse ambassadeur in India, Robert Blackwill, wordt deling van Afghanistan voorgesteld als de beste verliesstrategie. De zuidoostelijke helft van Afghanistan wordt prijsgegeven aan de taliban. De noordwestelijke helft (niet-pashtun) is verdedigbaar en zou met een veel kleinere Amerikaanse troepenmacht het bastion kunnen worden van waaruit Al-Qaida c.s. kan worden bestreden.

Het is natuurlijk nooit vast te stellen of het Nederlandse vertrek uit Uruzgan - slecht getimed en daarom bekritiseerd in Washington omdat het andere landen een excuus geeft om het ook maar voor gezien te houden - een rol speelt bij het groeiende defaitisme. De bittere ironie is wel dat in het plan B van Blackwill - laten we in alle eerlijkheid zeggen dat het nog niet meer is dan dat - de provincie Uruzgan spoedig aan de verkeerde kant van de grens zal liggen en deel zal uitmaken van het verloren Pashtunistan. Dat is dan jammer van de afgelopen vier jaar.