De politieke winst van de Gaza-oorlog

Het pas verschenen VN-rapport over het Israëlische militaire optreden in de Gaza-strook liegt er niet om. De onderzoekscommissie verwijt het Israëlische leger 'roekeloze onachtzaamheid' jegens VN-personeel en de Palestijnse burgerbevolking. Hierdoor zijn veel slachtoffers gevallen. Het beeld dat Israël buitensporig geweld heeft gebruikt, zonder veel bereikt te hebben, wordt door dit VN-rapport nog eens bevestigd.

Toch is dat beeld niet juist. De drastische Israëlische interventie heeft inderdaad burgerslachtoffers geëist, maar dat was bijna onvermijdelijk gezien de stedelijke omgeving waarin de Palestijnse strijders zich moedwillig verschansten met hun raketwerpers. Operatie Cast Lead heeft echter ook tot een ernstige verzwakking van Hamas geleid. Dankzij superieur inlichtingenwerk, een uitstekende samenwerking tussen de krijgsmachtdelen, en zeer geavanceerde doelgeleidingsmethoden, werd het gevechtsvermogen van Hamas een enorme klap toegediend. En dit zonder noemenswaardige verliezen aan Israëlische zijde.

Hierdoor ging van de operatie de nodige afschrikwekkende werking uit, met positieve gevolgen voor de rust in het gebied. De regering-Netanjahoe laat er geen twijfel over bestaan dat bij een serieuze hervatting van de raketbeschietingen opnieuw stevig wordt teruggeslagen. De Zuid-Israëlische bevolking kan zich nu dus wat veiliger weten. En trouwens ook de Noord-Israëlische, want de les die Hamas is geleerd, geldt impliciet ook voor Hezbollah in Libanon (dat zich dan ook opvallend rustig is blijven houden tijdens en na de Gaza-oorlog).

Verder heeft een brede coalitie van Arabische landen, de Verenigde Staten, en de Europese Unie nu geheel zijn bekomst van Hamas, de Islamitische 'verzetsbeweging' die sinds de bloedige staatsgreep van twee jaar geleden een waar schrikbewind voert in de verpauperde Gazastrook. Human Rights Watch en Amnesty International hebben de martelpraktijken en liquidaties ervan herhaaldelijk aan de kaak gesteld. De Palestijnse Autoriteit is inmiddels evenzeer gebeten op Hamas als op Israël.

Egypte probeert wel te bemiddelen tussen de rivaliserende Palestijnse facties, maar houdt zelf de grens met Gaza hermetisch gesloten. Hulp voor wederopbouw komt er niet in. Hillary Clinton en Obama's speciale gezant voor het Midden- Oosten, George Mitchell, hebben de Gazastrook nadrukkelijk links laten liggen bij hun recente bezoeken aan de regio. Hamas is militair machteloos, economisch bankroet, en afgezien van enige steun uit Iran, in diplomatieke zin praktisch volledig geïsoleerd.

Dat besef lijkt nu ook door te dringen tot de Hamas-leiding. Khaled Meshal, de in Damascus residerende politieke chef van de beweging, zei althans in The New York Times (6 mei) dat hij 'constructief' wil samenwerken met Barack Obama. Meshal suggereerde tevens dat hij de Israëlische grenzen van '1967' zou kunnen respecteren, en hij is bereid tot een bestand van 'tien jaar'. De raketbeschietingen op Israël zijn al tijdelijk gestopt. Het beruchte handvest van Hamas, waarin de vernietiging van de staat Israël wordt gepredikt, en vredesoverleg ten principale wordt afgewezen, is volgens hem verouderd.

Opmerkelijke geluiden. Indien Hamas zich inderdaad gaat voegen naar de eisen van de internationale gemeenschap (afzien van geweld, erkenning van Israël, en inachtneming van de bestaande Palestijns-Israëlische akkoorden), kan dat een positieve wending betekenen voor het vastgelopen 'vredesproces'.

President Obama probeert dat proces nieuw leven in te blazen. Hij oefent zware druk op Israël uit om meer werk te maken van de twee-statenformule, en ruimte te scheppen voor de gematigde Mahmoed Abbas, de eerste Palestijnse leider in de geschiedenis die beseft dat geweld de Palestijnse zaak meer kwaad dan goed doet.

Premier Benjamin Netanjahoe en zijn tactloze minister van buitenlandse zaken, Avigdor Lieberman, hebben daar geen oren naar. De huidige Israëlische weigering om het begrip 'Palestijnse staat' in de mond te nemen lijkt echter hoofdzakelijk bedoeld als onderhandelingsgeld tegenover de Amerikaanse regering inzake Iran. Dat land kan binnen afzienbare tijd kernwapens fabriceren, en wordt in Jeruzalem als een veel groter gevaar beschouwd dan de Palestijnen.

Op den duur zal Netanjahoe, die deze week in Washington op bezoek was, wel inbinden, mits Obama druk zet op de Iraanse ketel. Een twee-staten oplossing is ook een Israëlisch belang, en in het verleden hebben zelfs rechtse Likoed-leiders bewezen territoriale concessies te kunnen doen.

Maar dan moeten de Palestijnen wel orde op zaken stellen. Of Hamas daar inderdaad aan gaat bijdragen is de vraag. Het gebruik van geweld tegen Israël is diep-religieus verankerd. Toch, wanneer Hamas bijdraait, en de eenheid in de Palestijnse gelederen wordt hersteld, kan er weer wat schot komen in de Palestijnse kwestie. Dat is dan mede het gevolg van de westerse boycot van Hamas, en het 'roekeloze' Israëlische optreden in de Gazastrook.