De president van de EU is de keizer zonder kleren

John Kerry zei vorige week nogal langs zijn neus weg dat Assad tot serieuze onderhandelingen gedwongen moest worden. Gedwongen? Assad wil al drie jaar niets liever. Kerry’s uitspraak was de wanhopigste en meest doorzichtige manier om de werkelijkheid te verpakken dat de VS zichzelf zo langzamerhand gedwongen voelt om de dictator uit Damascus als partner te aanvaarden. Een concessie verpakken als eis, je kunt het topdiplomatie noemen maar het is en blijft verlies. De tragiek van de realist die zijn knopen telt.

Jean-Claude Juncker zei vorige week dat Europa nu maar eens gauw één leger moest maken. De dreiging uit Rusland wordt nu wel erg groot, en wie stopt Poetin af zolang we nooit eens met wapens kunnen kletteren? De Luxemburgse premier, ook president van de Europese Unie, is de keizer zonder kleren. Sinds 1954 is het idee van een Europese krijgsmacht kansloos, en de proefballon werd door de Europese lidstaten ook nu eensgezind honend afgeschoten nog voordat de boodschap het Kremlin zelfs maar bereikt had. Europa heeft al bijna tien jaar battlegroups, nog nooit is er één in actie gekomen. Intussen wierp de oproep van Juncker zelfs vragen op over zijn vertrouwen in de VS en de NAVO, en was het dus een signaal aan Poetin dat diens vijanden onderling in de war zijn. Je kunt het dappere diplomatie van Juncker noemen, maar het is en blijft verlies. De tragiek van de idealist die de werkelijkheid erger maakt dan hij al was.

Dan Poetin zelf. Hij zei vorige week dat zijn kernwapens een jaar geleden klaar stonden om de inlijving van de Krim eventueel te ondersteunen. Volgens Oekraïne zijn Russische Iskander-kruisraketten opgeschoven naar de exclave Kaliningrad, van waaruit ze niet alleen het Balticum maar ook Warschau binnen bereik hebben. Levensgevaarlijk machismo van de man die nu gokt op een splijting van het NAVO-bondgenootschap tussen zij die het op een akkoordje willen gooien met de pokeraar uit het Kremlin, en anderen die de handschoen oppakken en hem willen overtroeven. Een valse tegenstelling tussen bang en dapper, want tenzij er iemand gek geworden is zal niemand met enig verstand in een nucleaire oplossing van dit conflict kunnen geloven. Vrijgegeven documenten uit de Koude Oorlog tonen aan dat ook de Sovjetleiders doodsbenauwd waren voor zo’n scenario. ‘Stop!’ riep Leonid Brezjnev toen een atoomoefening hem te levensecht werd. Zo ‘logisch’ als nucleair dreigen bij wijze van diplomatiek instrument kan zijn, zo fataal is de zelfmoord die daarop zal volgen als het spel uit de hand loopt. Je kunt het berekende machtsdiplomatie van Poetin noemen, maar het is en blijft verlies. De tragiek van de held die blind is voor zijn eigen ondergang.

Vorige week won Benjamin Netanyahu, een beetje verrassend, de Israëlische verkiezingen. De dag ervoor had hij de kiezers bezworen dat er wat hem betreft nooit een tweestatenoplossing zou komen, dat hij nóg sneller nederzettingen op de westelijke Jordaanoever zou bouwen en dat de rest van de wereld kon barsten. Hij zei ook dat een duister buitenlands complot zijn regering aan het ondermijnen was. Ten slotte beschuldigde hij ‘links’ van verraad omdat het Palestijnen met georganiseerd busvervoer hielp hun democratisch (kies-)recht uit te oefenen. Vlak na de overwinning zei hij doodleuk dat hij ineens weer wel voor een tweestatenoplossing was. ‘Niet ik heb mijn beleid gewijzigd,’ zei hij, ‘het is de realiteit die verandert.’ Alle middelen heiligden blijkbaar het doel om de rechtse kiezer naar zich toe te trekken. Je kunt het meesterlijke diplomatie noemen, maar het is en blijft verlies. De tragiek van de politicus die zijn land onveiliger maakt door zich van de rest van de wereld te isoleren.