De reactie van Ben op Ben

Deze week wordt het WRR-rapport 'Aan het buitenland gehecht' gepubliceerd. Rapporten van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid halen, eerlijk gezegd, niet altijd de voorpagina maar deze keer misschien toch wel. Al was het maar door het curieuze feit dat het rapport is geschreven door Ben Knapen (tot oktober lid van de WRR) en op 30 november in sociëteit De Witte wordt aangeboden áán Ben Knapen, die intussen staatssecretaris van Buitenlandse Zaken is geworden.

Juist daarom is het interessant om te kijken wat Knapen aan Knapen adviseert, en hoe het nu verder moet met Nederland.

Wel, dat is dan hierbij bekend. Aan het buitenland gehecht is een knappe analyse - met beleidsaanbevelingen die je leuk naast het regeerakkoord en het gedoogakkoord kunt leggen. Dat geeft prikkelende verschillen. Ik denk dat onderzoeker-Ben een lastig rapport heeft geschreven voor bewindsman-Ben.

Ik moet kort door de bocht gaan: ik vrees dat Geert en Barry er moeite mee hebben en Mark misschien ook. Het kabinet-Rutte is, en echt niet alleen gedwongen door de PVV, heel Europa-kritisch. De eerste aanvaringen met Brussel heeft het al achter de rug. Het kabinet-Rutte is überhaupt niet zo internationalistisch ingesteld: wel mooie woorden maar ondertussen grote bezuinigingen op Defensie en Ontwikkelingssamenwerking. Wat dat betreft is de titel van het WRR-rapport al een klinkende waarschuwing: er is nauwelijks een land in de wereld te vinden dat méér afhankelijk van het buitenland is dan het onze.

Onze agenda moet volgens de WRR uit drie lijstjes bestaan. Naast vitale belangen (belangrijk en exclusief voor het voortbestaan van Nederland, zoals oorlog en vrede) zijn er zogenaamde verléngde nationale belangen (ook belangrijk, maar gedeeld met andere landen, zoals maatregelen tegen de stijging van de zeespiegel). En dan zijn er nog niches, de dingen waarin Nederland echt goed is en het verschil kan maken in de overvolle marktplaats van internationaal overleg. Agro, dijken, baggeren en vredestribunalen.

Hoe moet het kleiner wordende Nederland zich in de groter wordende wereld met deze agenda weren? Volgens de WRR moet dat nu uitgerekend via Europa, bij het tijdgeestgevoelige kabinet-Rutte net niet de meest populaire route.

In een multipolaire wereld heeft een landje als Nederland weinig te vertellen, dus alles moet via de band van een sterk Europa. Wie daar invloed heeft, speelt mee. Maar 'Brussel' is een ingewikkelde stapelmarkt waar je alleen met intelligent netwerken en constructief meedenken meetelt. De gemakkelijke reflex van 'nee' zeggen werkt niet. Het WRR-rapport schrijft dat Europa 'de dominante arena' is en 'ons primaire vangnet in de groeiende onvoorspelbaarheid van de internationale betrekkingen'. Niks Europa-bashen, Nederland moet juist 'excelleren' in Brussel en een constructieve rol spelen in Europa. En ja, Barry en Geert, 'aan de zijlijn vaststellen dat Europa tekortschiet' helpt niet, want Europa zijn wij zelf.

De WRR deelt ook nog een tikje uit naar het eenzijdige ons-geld-terug-beleid van Gerrit Zalm (nog steeds een doelstelling uit het regeerakkoord!), want je kunt wel vijftien jaar lang hameren op je eigen belang, maar het is veel slimmer om 'de eigen belangen te presenteren als gezamenlijke, Europese belangen'. Een lidstaat die constructieve voorstellen doet 'is een aangenamer gesprekspartner dan een die vooral afwacht, remt en piept'.

Zo'n Europa-beleid vereist een mentale omslag die we in het regeerakkoord-Rutte nog niet aantreffen.

Moet Nederland het dan als vanouds van de NAVO hebben? Nee, dan was de premier het afgelopen weekend in Lissabon op het verkeerde feestje. De NAVO is nog wel nodig maar ze 'is niet meer het anker dat het was' en helaas, 'een overkoepelend gewelf boven internationale betrekkingen, het dominante ankerpunt, kan de organisatie ook voor Nederland niet meer zijn'.

Opmerkelijk is dat Knapen, die Europa in zijn portefeuille heeft, zichzelf adviseert die functie eigenlijk meteen maar weg te geven aan premier Rutte. Onvermijdelijk in het functioneren van de Europese Raad anno 2010. 'Het ministerie van Algemene Zaken zal in feite functioneren als een ministerie van Algemene en Europese Zaken.' Het ministerie van Buitenlandse Zaken moet überhaupt een stap terug doen want is 'niet langer de onontbeerlijke poortwachter in het verkeer tussen ons land en de rest van de wereld. Wie dat toch nastreeft oogst voortdurend frustratie'.

Ben erg benieuwd naar de reactie van Ben op Ben!