De vangst van Mladic: een succes en een begrafenis

Deze dag voelt als een begrafenis,'treurt ritmeester Johnny Romein in de Defensiekrant van 26 mei. 'Op de tribune pinkten enkele oudgedienden een traantje weg,' aldus het huisorgaan van het ministerie. 'We voelden het einde aankomen,' zegt een kameraad. De Band of Brothers speelde de taptoe van de Huzaren van Boreel toen de Leopardtank met de schietbuis naar beneden gericht ingehouden achterwaarts rolde. Adieu Leopard.

26 mei was ook de dag van de vangst van Ratko Mladic en de dag waarop Nederland werd teruggeworpen naar juli 1995, Srebrenica. Is het ver gezocht om de ceremoniële smart bij de uitvaart van een wapensysteem - zeventig ton koud staal - te vergelijken met de losgeslagen vreugde van hossende en bierdrinkende Dutchbatters die zestien jaar geleden hun aftocht uit de enclave Srebrenica naar het veilige Zagreb vierden? Ja, dat mag zo zijn, maar ik had het gewoon niet op dezelfde dag willen lezen.

Het is wrang dat de arrestatie van Ratko Mladic in Servië me de vergelijking opdringt. Het is wrang om te lezen dat een lichting militairen in 2011 tranen plengt om een tank die er in 1995 op het beslissende moment níét bij was. Zou het anders zijn gegaan als die Dutchbatters hem toen wel hadden gehad?

Breaking news was het natuurlijk, vorige week, maar in Nederland was het vooral heartbreaking. Na alle terugblikken en opwinding in kranten, na duizend keer de zin 'I am just the piano player' en de miserabele lampenkap voor mevrouw Karremans op radio en televisie, is maar één conclusie mogelijk: de voldoening over de vangst van Ratko Mladic legt het in 2011 nog altijd af tegen de schaamte over het falen in 1995. Het succes heeft nog altijd een smadelijke bijsmaak.

Volgens advocaat Mischa Wladimirov heeft het recht op 26 mei dan toch gezegevierd over de macht. Ik zou willen dat hij gelijk had, maar denk dat het ingewikkelder ligt. Macht heeft het recht in staat gesteld om schaamte tot een instrument van succes te maken. Aan de vangst van Mladic is jarenlang een subtiel spel van internationale politiek vooraf gegaan. Het doel daarvan was om de drijfveren van geopolitiek, recht en schaamte op één lijn te brengen.

Ons Srebrenica-trauma dreef ons naar de uiterste rand van het Europese buitenlands beleid, waarin we vrijwel in ons eentje de toetreding van Servië tot de EU tegenhielden zolang de oorlogsmisdadigers Mladic (en Hadzic, die nog rondloopt) niet werden opgepakt en uitgeleverd. Daar maakte Nederland zich niet bij iedereen populair mee. Een Wikileak van 19 juni 2009 verklapt dat de Zweedse en Britse ministers van Buitenlandse Zaken Bildt en Miliband 'got very cross' met hun collega Verhagen, omdat deze de deur voor Servië dicht hield.

Dat was nog maar Europees geruzie. De cables beschrijven ook hoe de Verenigde Staten zich er op de achtergrond steeds mee hebben bemoeid. In de eerste jaren van deze eeuw zagen de Verenigde Staten met zorg hoe Nederland door Srebrenica steeds minder zin had om mee te doen aan vredesoperaties. De Hollanders hadden last van 'onderliggende emotionele reserves' en 'risico mijden lijkt vandaag het devies in Den Haag'. De Amerikanen wilden ons over het trauma heen helpen door Den Haag te pushen tot flinke bijdragen aan operaties in Afghanistan en Enduring Freedom, de War on Terror. Goed voor het zelfvertrouwen.

Maar de therapie ging nog verder. Cables uit 2009 beschrijven hoe de Amerikanen Nederland en Servië coachten naar het gewenste doel: Servisch lidmaatschap van de EU en de NAVO, én uitlevering van Mladic. Bezoeken van vicepresident Joe Biden en de reizende ambassadeur Stephen Rapp aan Belgrado maakten duidelijk hoe: de VS leverden de Serviërs gespecialiseerde FBI-hulp en beloofden hun Nederland te zullen onderhouden over de stappen die Belgrado nog moest nemen.

Een cable van 6 mei 2009 beschrijft hoe enthousiast Tadic is over het oprollen van een drugsnetwerk in Uruguay (!) door de VS, waarmee de sleutel naar het netwerk dat Mladic beschermt wel eens gevonden zou kunnen zijn. Op 22 oktober kreeg Rapp de verzekering dat het eigenlijk niet anders kon of Mladic zou gepakt worden, het wachten was alleen nog op een 'lucky break'. Die kwam op 26 mei, macht, recht en schaamte bleken op die ene dag samen te gaan. Het was een succes, maar het voelde weer als een begrafenis.