De verbergwedloop

Te koop: 253 miljoen vierkante kilometer aardoppervlak. Sinds 1999 scheert er elke anderhalf uur op zevenhonderd kilometer hoogte een Ikonos-satelliet over u heen. Het is een oudje van het bedrijf GeoEye, dat beelden met een resolutie van één meter doorsnee van onze planeet verkoopt aan iedereen die dat wil. Dit jaar moet de GeoEye-1 de ruimte in gaan, een fotografisch wonder waarmee de plaatjes twee keer zo scherp worden en je zelfs bruidsreportages zou kunnen maken. GeoEye zou met driehonderd werknemers in Nederland nog kunnen behoren tot het midden- en kleinbedrijf, maar gaat met een jaaromzet van 121 miljoen dollar in meer dan één opzicht skyhigh. Het doet mee aan een stille revolutie in de veiligheidswereld, want satellietplaatjes op bestelling zijn bezig het oude overheidsmonopolie op geheime wie-wat-waar-informatie af te breken.

Worden Yahoo en Microsoft concurrenten van de CIA en de National Security Agency? Er rusten nog allerlei veiligheidsbeperkingen op het verspreiden van gevoelige satellietbeelden, maar het lijkt een kwestie van tijd of je kunt je nergens meer verstoppen.

Dat is geen geruststellend gevoel, maar ook weer wel. In 2003 waren we nog betrekkelijk machteloos toen de gemanipuleerde dia's over mobiele biowapens van Saddam Hoessein over de wereld gingen. Het zou niet slecht zijn als zulke informatie nog even aan een second opinion onderworpen zou kunnen worden, liefst van iemand die geen enkel politiek belang bij geknoei met beelden heeft. Dat tijdperk komt steeds dichterbij.

Wie wil weten welke kant het uitgaat met het Iraanse of Pakistaanse atoomprogramma hoeft niet langer te wachten op een persbericht uit het Pentagon, al of niet bewust gelekt. Pakistan bouwt zwaarwaterreactoren. Daarmee kan het plutonium produceren, splijtstof voor bommen. De eerste reactor in Koeshab staat niet onder toezicht van het Internationale Atoomagentschap. Gelukkig hebben we daar tegenwoordig David Albright van het ISIS (Institute for Science and International Security) voor. Een jaar geleden zette hij een ruimtefoto van een tweede zwaarwaterreactor in het Pakistaanse Koeshab op zijn website. Een halfjaar geleden maakte hij nieuws met de foto van een fabriek in Chasma, waar plutoniumafval uit Koeshab wordt gescheiden om het geschikt te maken voor splijtstof voor bommen. 21 juni kwam op www.isis-online.org ineens een derde plutoniumreactor bij Koeshab in beeld. Pakistan is blijkbaar uit op veel meer atoombommen dan het al heeft, en met de plutoniumhonger geeft het ook te kennen kleinere en zwaardere ladingen te begeren. Die kan Pakistan weer op raketten monteren, waarmee het veel Indiase steden zou kunnen bedreigen.

Het is prettig dat David Albright, die zijn kennis als oud-inspecteur koppelt aan de plaatjes die hij van bedrijven als GeoEye en DigitalGlobe koopt, ons deze informatie levert. De Amerikaanse regering kan dat natuurlijk ook, maar zou er minder belang bij kunnen hebben. Bush heeft de Pakistaanse regering nodig in de strijd tegen de Taliban. Bovendien doet hij zaken met India op nucleair gebied die moeilijk te rijmen zijn met het verbod op de verspreiding van kernwapens (India is geen lid van het nonproliferatieverdrag en komt daarmee niet in aanmerking voor nucleaire handel). Alles dat wijst op nucleaire expansie in het gebied komt voor de Amerikanen nu even op de tweede plaats, inclusief de satellietinformatie.

Tien jaar geleden zouden we van niets geweten hebben. Sterker nog: we wisten eigenlijk van niets. In 1998 kwamen de atoomklappen van India en Pa­ki­stan als een volslagen verrassing. Die kans is dankzij mensen als Albright en de vlucht van bedrijven als GeoEye een stuk kleiner geworden.

Sinds kort publiceert GoogleEarth ook satellietbeelden waaruit het geoefende oog kan opmaken of er massaal mensenrechten worden geschonden. Ook dat lijkt me een stap vooruit - sommige zaken werden vroeger gewoon niet op de agenda gezet omdat politieke leiders ze even niet wilden zien. Het hoofd van de US Air Force Intelligence and Surveillance, generaal Deptula, vindt het maar niks, al die nieuwe concurrenten. Hij wil het oude privégeheim in ere houden. Op 21 juni waarschuwde hij dat GoogleEarth geen zegen, maar een bedreiging voor de nationale veiligheid is. Iedereen met een creditcard kan in mijn achtertuin kijken, zei hij, en het is niet te verbieden. We moeten ons opmaken voor een wereldwijde verberg- en camouflagewedloop. Alles onder de grond, het is Albright tegen Deptula.